Η 7η Ολομέλεια του ΚΚΕ και η διαγραφή του Ζαχαριάδη (1957)

Η 7η Πλατιά Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής (ΚΕ) του ΚΚΕ, συνήλθε στη Ρουμανία στις 18-24 Φεβρουαρίου 1957 και συζήτησε τα εξής θέματα:

1) Η κατάσταση στην Ελλάδα και τα καθήκοντα του ΚΚΕ (εισηγητής : Κώστας Κολιγιάννης).

2) Σχέδιο Προγραμματικής Διακήρυξης των εθνικών δημοκρατικών σκοπών του Κόμματος (εισηγητής : Λεωνίδας Στρίγκος).

3) Οργανωτικά ζητήματα (εισηγητής : Απόστολος Γκρόζος).

Η 7η Ολομέλεια αποτέλεσε ουσιαστικά συνέχεια της 6ης Ολομέλειας του

1956, η οποία είχε αποφασίσει την καθαίρεση του Νίκου Ζαχαριάδη από τη θέση του Γενικού Γραμματέα του ΚΚΕ.

Η 7η Ολομέλεια καθαίρεσε τον Νίκο Ζαχαριάδη από την Κεντρική Επιτροπή (ΚΕ) του ΚΚΕ και τον διέγραψε από μέλος του Κόμματος. Η αρχική εισήγηση πρότεινε καθαίρεση από την ΚΕ και προειδοποίηση διαγραφής και τον αποκλεισμό του από κάθε κομματική δουλειά. Στη συνέχεια όμως το Γραφείο της ΚΕ άλλαξε την πρόταση και εισηγήθηκε τη διαγραφή του. Επιπλέον η 7η Ολομέλεια αποφάσισε την εξέταση από επιτροπή της κατηγορίας εναντίον του για πράκτορα του εχθρού.

Η διαγραφή του Νίκου Ζαχαριάδη υπερψηφίστηκε από τα τακτικά μέλη της ΚΕ, εκτός του Νίκου Ζαχαριάδη που δεν πήρε μέρος στην ψηφοφορία και του Δημήτρη Βλαντά που κατέθεσε γραπτή δήλωση. Τα αναπληρωματικά μέλη ψήφισαν υπέρ της διαγραφής με γραπτή εξήγηση του Θόδωρου Μακρίδη. Από τα μέλη της ΚΕΕ (Κεντρική Επιτροπή Ελέγχου) δεν ψήφισαν τη διαγραφή, αλλά καθαίρεση και προειδοποίηση διαγραφής οι Μιλτιάδης Πορφυρογέννης και Πολύδωρος Δανιηλίδης.

Η 7η Ολομέλεια έχει ιδιαίτερη ιστορική σημασία γιατί είναι το τελευταίο κομματικό σώμα στο οποίο πήρε μέρος ο Νίκος Ζαχαριάδης και στα πρακτικά της καταγράφεται η τοποθέτησή του απέναντι στις κατηγορίες της Επιτροπής των 6 Κομμουνιστικών Κομμάτων (Κομμουνιστικό Κόμμα Σοβιετικής Ένωσης, Κομμουνιστικό Κόμμα Βουλγαρίας, Κόμμα των Ούγγρων Εργαζομένων, Πολωνικό Ενοποιημένο Εργατικό Κόμμα, Κομμουνιστικό Κόμμα Τσεχοσλοβακίας, Εργατικό Κόμμα Ρουμανίας) που είχε συγκροτηθεί κατά τη διάρκεια του 20ού Συνεδρίου του ΚΚΣΕ και που εισηγήθηκε την καθαίρεση του Νίκου Ζαχαριάδη στην 6η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ το 1956.

Η 7η Ολομέλεια προχώρησε στη λήψη σημαντικών αποφάσεων. Καθαίρεσε από μέλη της ΚΕ του ΚΚΕ τους εξής : Δημήτρη Βλαντά, Γιώργο Βοντίτσιο (Γούσια) και Βασίλη Μπαρτζιώτα (που είχαν καθαιρεθεί από μέλη του ΠΓ στην 6η Ολομέλεια) και παράλληλα αποκατέστησε ως μέλη της ΚΕ του ΚΚΕ τους Μάρκο Βαφειάδη και Βασίλη Ζάχο.

Αναλυτικά σχετικά με το Νίκο Ζαχαριάδη η 7^η Ολομέλεια, όπως διαβάζουμε στα επίσημα πρακτικά, αποφάσισε τα εξής :

1) Καθαιρεί το Νίκο Ζαχαριάδη από την ΚΕ του ΚΚΕ.

2) Τον διαγράφει από το κόμμα σαν αντικομματικό φραξιονιστικό αντιδιεθνιστικό, εχθρικό στοιχείο.

3) Η Ολομέλεια σημειώνει πως επειδή πολλές ενέργειες του Νίκου Ζαχαριάδη, όπως, π.χ., η υπόθεση Γουσόπουλου κλπ. ξεφεύγουν από το χαρακτήρα και τα πλαίσια των συνηθισμένων λαθών, θεωρεί πως το κομματικό συμφέρον επιβάλλει να γίνει συστηματική και λεπτομερειακή παραπέρα έρευνα από το κόμμα πάνω σ’ ολόκληρη τη ζωή και τη δράση του Ζαχαριάδη. Το ΚΚΕ είναι αποφασισμένο να ξεκόψει οριστικά και αμετάκλητα με την ανεδαφική, τυχοδιωκτική πολιτική και το ανώμαλο εσωκομματικό καθεστώς, που στοίχισε τόσο πολύ στο κόμμα όσο και στο κίνημά μας γενικότερα. Το ξεσκέπασμα των σοβαρών λαθών και των τυχοδιωκτικών ενεργειών του Νίκου Ζαχαριάδη, που τόση ζημιά προξένησε στο ΚΚΕ και το ελληνικό δημοκρατικό κίνημα, θα βοηθήσει στην παραπέρα ιδεολογική, πολιτική και οργανωτική ενότητα του ΚΚΕ πάνω στις αρχές του μαρξισμού-λενινισμού, στην πιο στενή σύνδεσή του με τις λαϊκές μάζες και στην ακόμα πιο δυνατή σύσφιξη των δεσμών του με τα αδελφά κομμουνιστικά και εργατικά κόμματα.

Σε κάποια σημείο της ομιλίας του κατά τη διάρκεια της 7^ης Ολομέλειας, ο Ζαχαριάδης δήλωσε τα εξής : «Όλες τις ευθύνες για την πολιτική δράση του Κόμματος τις παίρνω εγώ απάνω μου. Πολιτική συνθηκολόγηση όμως, σύντροφοι, δεν κάνω. Λέω ότι τη γραμμή του Κόμματος τη χαρακτηρίζει μηδενισμός, και σοβαρές οπορτουνιστικές εκδηλώσεις, που αποτελούν κίνδυνο για το Κόμμα, αυτές είμαι υποχρεωμένος να τις επισημάνω και σ’ αυτό θα παραμείνω».

Η 7η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ διαπιστώνει ότι ο Βασίλης Μπαρτζιώτας, πρώην γραμματέας της ΚΕ και μέλος του ΠΓ, είναι, μαζί με το Ν. Ζαχαριάδη από τους κύριους υπεύθυνους για τη λαθεμένη αριστερίστικη σεχταριστική, τυχοδιωκτική γραμμή του κόμματος και τις σοβαρές ζημιές που έγιναν εξαιτίας των λαθών τους. Ο Βασίλης Μπαρτζιώτας είναι μετά το Ν. Ζαχαριάδη ο κύριος υπεύθυνος για το ανώμαλο εσωκομματικό καθεστώς, την καλλιέργεια της προσωπολατρίας προς τον Ν. Ζαχαριάδη, για τις διώξεις και εξόντωση των στελεχών του κόμματος που έκφραζαν αντιρρήσεις στη λαθεμένη γραμμή του. Ο Β. Μπαρτζιώτας ευθύνεται για τη διάσπαση της Κομματικής Οργάνωσης Τασκέντης. Είναι από τους κύριους υπεύθυνους για τα σοβαρά χτυπήματα

και τις μεγάλες ζημιές που έπαθαν οι παράνομες οργανώσεις του ΚΚΕ, για την κομματικά απαράδεκτη χρησιμοποίηση του προβοκάτορα Γουσόπουλου (Μάκη) και του Π. Δημητρακαρέα.

Ο Β. Μπαρτζιώτας μαζί με το Ν. Ζαχαριάδη καλλιεργούσε μέσα στο κόμμα τον αντιδιεθνισμό, και εμπόδιζε το ΚΚΕ να αξιοποιήσει τις πολύτιμες συμβουλές και υποδείξεις των αδελφών κομμάτων και πρώτα απ’ όλα του ΚΚΣΕ. Η 7η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ διαπιστώνει ότι μετά την 6η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ ο Β. Μπαρτζιώτας έδειξε ταλαντεύσεις σχετικά με την αποφασιστική αντιμετώπιση της αντικομματικής ομάδας στην Κομματική Οργάνωση Τασκένδης και τελικά μπήκε εμπόδιο στη λύση της ανώμαλης κατάστασης που είχε δημιουργήσει η πρώην καθοδήγηση στην οργάνωση αυτή. Με τη στάση του γενικά ο Β. Μπαρτζιώτας στάθηκε εμπόδιο στο κόμμα για

την εφαρμογή των αποφάσεων της 6ης Πλατιάς Ολομέλειας της ΚΕ και της ΚΕΕ του ΚΚΕ.

Η 7η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ στη στάση του μετά την 6η Ολομέλεια σημειώνει σαν πρώτο βήμα την αυτοκριτική, που έκανε στη διάρκεια των εργασιών της 7^ης Ολομέλειας της ΚΕ του ΚΚΕ, θεωρώντας ταυτόχρονα την αυτοκριτική του αυτή σα μη ικανοποιητική μπροστά στα μεγάλα λάθη και ευθύνες που έχει σα μέλος της πρώην Γραμματείας της ΚΕ του ΚΚΕ.

Για τους παραπάνω λόγους η 7η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ αποφασίζει ομόφωνα.

1) Καθαιρεί το Βασίλη Μπαρτζιώτα από μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ.

2) Τον αποκλείει από κάθε υπεύθυνη κομματική δουλειά ως το 8ο Συνέδριο του κόμματος.

Σχετικά με το Γιώργο Βοντίτσιο (Γούσια), η 7η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ αποφασίζει ομόφωνα:

1) Καθαιρεί το Γιώργο Βοντίτσιο (Γούσια) από μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ.

2) Τον αποκλείει από κάθε υπεύθυνη κομματική δουλειά ως το 8ο Συνέδριο του ΚΚΕ.

3) Τον προειδοποιεί ότι αν συνεχίσει την αντικομματική του στάση, το ΚΚΕ θα τον βγάλει από τις γραμμές του.

Η 7η Ολομέλεια καταδικάζει αποφασιστικά τις χωρίς αρχές αντικομματικές φραξιονιστικές θέσεις και εκδηλώσεις του Δημήτρη Βλαντά και αποφασίζει ομόφωνα:

1) Τον καθαιρεί από την ΚΕ του ΚΚΕ.

2) Τον αποκλείει από κάθε υπεύθυνη δουλειά, μέχρι το 8ο Συνέδριο του ΚΚΕ και

3) Τον προειδοποιεί πως, αν συνεχίσει το αντικομματικό του έργο, το κόμμα θα τον βγάλει από τις γραμμές του.

Τέλος, αξίζει να αναφέρουμε ότι η 7η Ολομέλεια εξέλεξε 7μελές Πολιτικό Γραφείο της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ αποτελούμενο από τους : Απόστολο Γκρόζο, Μήτσο Παρτσαλίδη, Κώστα Κολιγιάννη, Μάρκο Βαφειάδη, Λεωνίδα Στρίγκο, Κώστα Θέο και Πέτρο Ρούσο. Πρόεδρος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ εκλέχτηκε ο Απόστολος Γκρόζος (12 Ιουνίου 1892 – 22 Ιουνίου 1981). Η Ολομέλεια αποφάσισε να συνεχιστεί η αναθεώρηση των υποθέσεων των στελεχών του κόμματος που είχαν κατηγορηθεί ή τιμωρηθεί στην περίοδο του ανώμαλου εσωκομματικού καθεστώτος.

Οι τελευταίοι αντάρτες του ΔΣΕ Κρήτης. Η θρυλική απόδραση των 6

Θα σας αφηγηθούμε, με όσο μεγαλύτερη συντομία μπορούμε, μια αληθινή ιστορία. Την ιστορία λίγων αλλά ριψοκίνδυνων αριστερών ανταρτών που συνέχισαν τον ένοπλο αγώνα, ακόμα και μετά την ήττα του ΔΣΕ.

Όπως είναι γνωστό, ο Εμφύλιος Πόλεμος στην Ελλάδα άρχισε το 1946 και τελείωσε το 1949 με την ήττα του ΔΣΕ (Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας). Όμως, ακόμα και μετά την ήττα του ΔΣΕ, υπήρξε μια ολιγομελής ομάδα αριστερών ανταρτών που παρέμεινε με τα όπλα στα χέρια σε διάφορα βουνά της Κρήτης και συνέχισε τον αγώνα μέχρι το 1962. Δηλαδή για 13 ολόκληρα χρόνια μετά, συνέχιζαν το αντάρτικο ρισκάροντας την ίδια τους τη ζωή. Σε συνθήκες απόλυτης παρανομίας, με τα μέλη και τους οπαδούς του ΚΚΕ σε φυλακές – εξορίες κτλ, μια χούφτα ανδρών και γυναικών πάλεψαν ως το τέλος, αποδεικνύοντας ότι διέθεταν τεράστια ψυχικά αποθέματα.

Ποια άτομα αποτελούσαν αυτή την ομάδα ; Ο Νίκος Κοκοβλής, η Παγώνα Κοκοβλή (αδελφή του Νίκου), η Αργυρώ Πολυχρονάκη, ο Σταμάτης Μαριόλης, ο Γιάννης Λιονάκης και ο Κωστής Λιονάκης. Δηλαδή 4 άνδρες και 2 γυναίκες. Οι ζωές αυτών των έξι ανθρώπων ενώθηκαν σε μια κοινή πορεία επιβίωσης.

Το φορτίο που σήκωσαν στις πλάτες τους υπήρξε αρκετά βαρύ. Ήταν οι υπεύθυνοι για την ανασυγκρότηση παράνομων πυρήνων και στη συνέχεια των οργανώσεων του ΚΚΕ, με τη Χωροφυλακή να αναζητάει συνεχώς τα ίχνη τους.

Αυτά τα 6 άτομα, ύστερα από πολλά χρόνια σκληρής δοκιμασίας, παρανομίας και διώξεων κατάφεραν το 1962 να διαφύγουν στην Ιταλία και από εκεί, μετά από αφάνταστες περιπέτειες, μέσω Ουγγαρίας, στην Τασκένδη της Σοβιετικής Ένωσης (ΕΣΣΔ). Ήταν μια αξιοθαύμαστη προσπάθεια επιβίωσης με αίσιο τέλος.

Τη συγκλονιστική ιστορία των τελευταίων ανταρτισσών του ΔΣΕ Κρήτης αφηγήθηκε η Αργυρώ Πολυχρονάκη σε ένα γράμμα που έστειλε στον Κώστα Γκριτζώνα. Στο γράμμα αυτό, αναφέρει μεταξύ άλλων και τα εξής :

«Από τις εννέα [αντάρτισσες] που μείναμε, τέσσερις σκοτώθηκαν σε συμπλοκές : οι Αθηνά Χανταμπάκη και Ελένη Παπαγιαννάκη τον Απρίλη του 1949. Η Βαγγελιώ Κλάδου στις 5 Δεκέμβρη του 1949. Και η Μαρία Μποράκη στις 11 του ίδιου μήνα. Τρεις συνελήφθησαν : η Γεωργία Σκευάκη και η Ξένια Ατανασάκη την άνοιξη του 1952, ενώ η Ανδριανή Καταρτζόγλου είχε συλληφθεί προηγούμενα. Δύο αντάρτισσες γλυτώσαμε : η Παγώνα Κοκοβλή-Λιονάκη και η Αργυρώ Πολυχρονάκη-Κοκοβλή, μαζί με έξι ακόμα άντρες-αντάρτες. Παραμείναμε παράνομες – επικηρυγμένες μέχρι το 1962. Ύστερα από εντολή της ΚΕ του ΚΚΕ αποδράσαμε και μαζί με τους τέσσερις από τους έξι συντρόφους μας ήρθαμε στην Τασκένδη. Στο διάστημα από τον τερματισμό του ένοπλου αγώνα μέχρι το 1962δουλεύαμε παράνομα όπως και οι υπόλοιποι σύντροφοί μας, καθοδηγώντας τις παράνομες επονίτικες οργανώσεις. […] Όλες οι αντάρτισσες είχαν διακριθεί στις μάχες που έδωσε ο ΔΣΕ. Αλλά και στην καρτερικότητα, στην ανοχή, στις κακουχίες και στις στερήσεις. Σ’ έναν τόπο, σ’ ένα νησί όπου δεν υπήρχαν μετόπισθεν για ν’ ανασάνεις κάποια στιγμή, που βρισκόσουν σ’ ένα κυνηγητό ακατάπαυστο από πολυάριθμες αντίπαλες δυνάμεις, που είχες να κάνεις με συνεχείς, ολονύχτιες πορείες, ξυπόλυτος, γυμνός, πεινασμένος, σε βουνά (μαδάρες τις λέμε στην Κρήτη) γυμνά και άνυδρα, η ζωή ιδιαίτερα για τις γυναίκες ήταν πάρα πολύ δύσκολη.» .

Στις 22 Ιουνίου 1962 ένα μικρό πλοίο αναχωρεί από τη Γλυφάδα με προορισμό το Οτράντο της Νότιας Ιταλίας. Ένας ηλικιωμένος ναυτικός και ο γιος του έχουν πάρει μια ριψοκίνδυνη απόφαση. Φυγαδεύουν παράνομα 4 άνδρες και 2 γυναίκες. Είναι η ομάδα των 6 τελευταίων ανταρτών του ΔΣΕ Κρήτης που έζησαν υπό διωγμό για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα και επέδειξαν αξιοθαύμαστες ψυχικές και σωματικές αντοχές.

Ποια ήταν η διαδρομή του καθενός από τους 6 τελευταίους μαχητές του ΔΣΕ Κρήτης ; Για να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, θα παραθέσουμε σύντομα βιογραφικά σημειώματα των πρωταγωνιστών αυτής της ιστορίας.

Νίκος Κοκοβλής (1920 - 2012) :

Γεννήθηκε το 1920 στη Μικρά Ασία. Λόγω της Μικρασιατικής Καταστροφής ήρθαν πρόσφυγες στα Χανιά. Η Κατοχή τον βρήκε να σπουδάζει στην Ανωτάτη Εμπορική Σχολή. Αναγκάστηκε να επιστρέψει στα Χανιά. Εντάχθηκε στο ΕΑΜ (Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο), δηλαδή στη μεγαλύτερη αντιστασιακή οργάνωση της Ελλάδας. Διετέλεσε γραμματέας του Εργατικού Κέντρου Χανίων για ένα διάστημα. Το 1947 ανέβηκε στο βουνό για να πολεμήσει στις τάξεις του ΔΣΕ (Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας). Τον Ιούνιο του 1948 δόθηκε η τελευταία μάχη : η μάχη της Σαμαριάς. Ο Γιάννης Βίγλης από τη Σαμαριά διέσωσε μια ομάδα διωκόμενων ανταρτών, οδηγώντας τους από ένα δύσβατο πέρασμα μέσω Πρινιά και Τρυπητής σε ασφαλές μέρος πάνω από το Κουστογέρακο. Εκεί γράφτηκε ο επίλογος του ΔΣΕ Κρήτης. Ο Κοκοβλής διέφυγε το 1962 στην Ιταλία. Βρήκε καταφύγιο στην Τασκένδη της Σοβιετικής Ένωσης. Το 1976 επέστρεψε στην Ελλάδα μαζί με τη σύζυγό του και συνέχισε την πολιτική του δράση μέσα από το ΚΚΕ Εσωτερικού (στο οποίο εντάχθηκε το 1968), την ΑΚΟΑ, το Συνασπισμό και το ΣΥΡΙΖΑ. Έφυγε από τη ζωή στις 11 Αυγούστου 2012.

Γιάννης Λιονάκης (1921 - 2012) :

Ο Γιάννης Λιονάκης γεννήθηκε το 1921 στο Γαβαλοχώρι. Το 1938 εντάχθηκε στην ΟΚΝΕ (Ομοσπονδία Κομμουνιστικών Νεολαιών Ελλάδας). Την περίοδο της Κατοχής έγινε αντάρτης του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ. Μετά την απελευθέρωσε της Ελλάδας, δραπέτευσε από τον κυβερνητικό στρατό και προσχώρησε στο ΔΣΕ (Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας). Ήταν στην ομάδα των 6 που κατάφεραν να διαφύγουν στην Ιταλία το 1962. Έφυγε από τη ζωή στις 21 Ιανουαρίου 2012.

Αργυρώ Πολυχρονάκη – Κοκοβλή :

Γεννήθηκε το 1927 στο χωριό Δρακώνα των Χανίων. Συμμετείχε στην ΕΠΟΝ. Συνελήφθη το 1947 και οδηγήθηκε στη φυλακή. Αποφυλακίστηκε το 1948 λόγω έλλειψης στοιχείων. Στις αρχές του 1948 πήγε στο βουνό και εντάχθηκε στο ΔΣΕ. Στο βουνό γνώρισε το Νίκο Κοκοβλή, με τον οποίο είχε κοινή πορεία και στη ζωή και στο αντάρτικο. Έζησαν στη Σοβιετική Ένωση ως πολιτικοί πρόσφυγες για πολλά χρόνια και το 1976 επαναπατρίστηκαν.

Σταμάτης Μαριόλης (1925 - 2007) :

Γεννήθηκε το 1925 στον Πειραιά και ήταν μανιάτικης καταγωγής. Τον Ιούλιο του 1947 υπηρετούσε τη θητεία του ως αεροπόρος στο αεροδρόμιο του Μάλεμε. Τότε, μια ομάδα ανταρτών κατέλαβε το αεροδρόμιο, πήρε μεγάλες ποσότητες όπλων και πυρομαχικών και έφυγε. Ο Σταμάτης, ως μέλος του ΚΚΕ, τους βοήθησε αποφασιστικά. Συμμετείχε στο αντάρτικο και κρυβόταν στην περιοχή της Κισάμου. Ήταν ένας από τους 6 που διέφυγαν στην Ιταλία το 1962. Έφυγε από τη ζωή το 2007.

Παγώνα Κοκοβλή (1922 - 1994) :

Ήταν αδελφή του Νίκου Κοκοβλή και μέλος της ΕΠΟΝ στην περίοδο της Κατοχής. Ανέβηκε στο βουνό πριν από τον αδερφό της. Στο αντάρτικο είχε το ψευδώνυμο «Κατερίνα». Διέφυγε και αυτή στην Ιταλία το 1962.

Κώστας Λιονάκης (1925 - 1993) :

Γεννήθηκε το 1925 και ήταν αδερφός του Γιάννη Λιονάκη. Ανέβηκε στο βουνό το 1947 και παρέμεινε για μεγάλο διάστημα στις σπηλιές του Αποκόρωνα με το Γιάννη και την Παγώνα. Από ένα σοβαρό ατύχημα έχασε το ένα του μάτι. Διέφυγε μαζί με τους συναγωνιστές του στην Ιταλία το 1962.

Το 2009 ο σκηνοθέτης Σταύρος Ψυλλάκης παρουσίασε ένα ντοκιμαντέρ με τίτλο «Άλλος δρόμος δεν υπήρχε» («There was no other way») που εξιστορούσε τη δράση των τελευταίων ανταρτών του ΔΣΕ Κρήτης. Βέβαια, αν θέλουμε να ακριβολογούμε, θα πρέπει να πούμε ότι οι τελευταίοι αντάρτες της Κρήτης ήταν ο Γιώργος Τζομπανάκης (1919 - 1996) και ο Σπύρος Μπλαζάκης (1916 - 1996) που ήταν αντάρτες στα βουνά για ολόκληρες δεκαετίες. Κατέβηκαν από τα βουνά το 1975.

Ετεοκλής Δουμουλάκης. Ο τελευταίος αντάρτης του ΔΣΕ Πελοποννήσου

Ο Ετεοκλής Δουμουλάκης θεωρείται ο τελευταίος αντάρτης του ΔΣΕ στην Πελοπόννησο, αλλά ελάχιστοι από αυτούς που μελετάνε τη νεότερη ελληνική ιστορία έχουν διαβάσει ή έχουν ακούσει κάτι γι’ αυτόν. Στο κείμενο που ακολουθεί, θα προσπαθήσουμε να παρουσιάσουμε με συντομία όσες πληροφορίες καταφέραμε να συγκεντρώσουμε για τη ζωή και τη δράση του.

Γεννήθηκε το 1926 στην Πολίχνη Μεσσηνίας και το 1930 έμεινε ορφανός από πατέρα. Ανήκε σε πολυμελή οικογένεια. Την περίοδο που ήταν μαθητής στο Γυμνάσιο του Μελιγαλά, αντέδρασε όταν ο καθηγητής υποχρέωσε αυτόν και τους συμμαθητές του να χαιρετούν την ιταλική σημαία. Ύστερα από προτροπή του ξαδέλφου του Μένη Καραγιάννη, αποφάσισε να ενταχθεί στο ΕΑΜ (Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο), δηλαδή στη μεγαλύτερη αντιστασιακή οργάνωση της Ελλάδας και να αγωνιστεί με όλες του τις δυνάμεις εναντίον των κατακτητών. Μεταξύ άλλων, ήταν υπεύθυνος να βρίσκει τα ονόματα των προδοτών Ταγματασφαλιτών (Γερμανοτσολιάδων) και να τα παραδίδει στην οργάνωσή του. Για την αντιστασιακή του δράση συνελήφθη από τους Ταγματασφαλίτες και υπέστη βασανιστήρια. Κινδύνευσε να εκτελεστεί από του Γερμανούς στην Τρίπολη, αλλά σώθηκε χάρη στην παρέμβαση ενός οικογενειακού του φίλου.

Επιστρέφοντας στο χωριό του, συνέχισε την αντιστασιακή του δράση στα χωριά Κωνσταντίνους, Ματζάρι, Καλλιρόη, Διαβολίτσι και Αγριλόβουνο, με αποτέλεσμα να συλληφθεί και πάλι, αλλά με τον αδελφό του αυτή τη φορά. Φυλακίστηκε στο Μελιγαλά, απ’ όπου απελευθερώθηκε μετά τη νικηφόρα μάχη που έδωσε το ΕΑΜ – ΕΛΑΣ στην περιοχή αυτή.

Όταν υπογράφτηκε η Συμφωνία της Βάρκιζας (1945), ο Ετεοκλής Δουμουλάκης δεν παρέδωσε τα όπλα που είχε πάρει από τις φυλακές του Μελιγαλά. Τον Ιούνιο του 1945, όταν συνελήφθη ο Θεόδωρος Κονίδης, περιήλθε σε αυτόν το οπλοπολυβόλο της ομάδας του χωριού του. Χάρη σε αυτό το οπλοπολυβόλο, οι ακροδεξιοί παρακρατικοί συμμορίτες δεν τόλμησαν να επιτεθούν στην Πολίχνη.

Τον  Οκτώβριο του 1945 μαζί με τον ξάδελφό του Σωτ. Δουμουλάκη, τον Κωνσταντίνο Λυμπερόπουλο από το Διαβολίτσι και τον Ιωάννη Μητρόπουλο από το Κεντρικό πέρασε στην παρανομία. Ελίχθηκε στην ορεινή Μεσσηνία με έδρα τις Άνω Καρυές του Λυκαίου. Το 1946 συμμετείχε στην εξόντωση του τρομοκράτη Φώτη Ζαμπάρα.

Αρχικά έδρασε στο Τρίγωνο Μεσσηνίας – Αρκαδίας – Λακωνίας με βάση τις Άνω Καρυές. Τον Απρίλιο του 1947 πέρασε στο Μαίναλο. Ξεκίνησε ως ομαδάρχης του ΔΣΕ (Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας). Έφθασε μέχρι το βαθμό του λοχαγού.

Πολέμησε σε πολλές μάχες της Πελοποννήσου, στις οποίες διακρίθηκε για τη γενναιότητα, την εφευρετικότητα και τις διοικητικές του ικανότητες. Αν και αρκετά νεαρός, κατάφερε να γίνει ένας από τους πιο εκλεκτούς μαχητές του ΔΣΕ. Πιστός στο ΚΚΕ ως το τέλος και αλύγιστος πολεμιστής, με αξιόλογες στρατιωτικές αρετές.

Υπέστη πολλά δεινά λόγω των πολιτικών του πεποιθήσεων και αυτός και η οικογένειά του. Το 1947 ξεψύχησε η αδελφή του έπειτα από τα απάνθρωπα βασανιστήρια που υπέστη στις φυλακές της Καλαμάτας. Ο αδελφός του, Παναγιώτης Δουμουλάκης, εξορίστηκε στη Γυάρο και πέθανε το 1984. Οι αδελφές του, Γεωργία και Δήμητρα, πέθαναν από φυματίωση στις φυλακές Αβέρωφ το 1950 και το 1951 αντίστοιχα. Η μικρότερη, η Αικατερίνη, κρατήθηκε στις φυλακές της Καλαμάτας και στη συνέχεια εκτοπίστηκε στη Χίο.

Με τη διάλυση του ΔΣΕ Πελοποννήσου, άρχισε ένας σκληρός αγώνας επιβίωσης. Σε ενέδρα χωροφυλάκων έξω από το Ίσωμα, ο Ετεοκλής Δουμουλάκης τραυματίστηκε στο χέρι και στο πόδι και έχασε το αυτόματό του. Θεραπεύτηκε στο λόγγο πάνω από το συνοικισμό Παλάτου της Ανδρίτσαινας.

Τον Αύγουστο του 1949, μετά την παράδοση του Μελά και το θάνατο του Πέρδικα, του Κανατά, του Γιαλαμά και του Βασ. Παπακωνσταντίνου που ανήκαν στην ίδια ομάδα, έμεινε μόνος του. Αρχικά και για έναν περίπου χρόνο, επειδή θεωρήθηκε νεκρός από τις στρατιωτικές αρχές, κρυβόταν στη δασώδη περιοχή του χωριού του και τον τροφοδοτούσε ο Γρηγόρης Καλογερόπουλος. Όταν εντοπίστηκαν τα ίχνη του, άρχισε να στενεύει ο κλοιός γύρω του. Εναντίον του κινήθηκαν αποσπάσματα χωροφυλακής και ΜΑΥδων. Το τελευταίο διάστημα δεχόταν φαγητό από τον Δημήτρη Τσίμπουρη, σε μια σπηλιά στη θέση «Σπαρτόλακκα». Ο Τσίμπουρης έμαθε ότι ο νεαρός αντάρτης είχε επικηρυχτεί με το ποσό των 10.000.000 δραχμών. Έτσι λοιπόν, σκέφτηκε να παίξει το ρόλο του προδότη – ρουφιάνου, επιδιώκοντας να πάρει τα χρήματα της επικήρυξης. Προσέφερε ένα πιάτο δηλητηριασμένα όσπρια στο Δουμουλάκη που υπέφερε από την πείνα.

Το πτώμα του Ετεοκλή Δουμουλάκη βρέθηκε σύμφωνα με τον Εθνικό Κήρυκα σε πλήρη αποσύνθεση στις 10 Αυγούστου 1952. Ο γαμπρός του Δουμουλάκη Φώτης Γιαννακόπουλος, στην αίτηση που υπέβαλε στην Τοξικολογική Υπηρεσία, δεν πήρε απάντηση. Οι κυβερνητικές αρχές αρνήθηκαν να δώσουν στην αδελφή του Αικατερίνη τη γνωμάτευση της τοξικολογικής εξέτασης των σπλάχνων του, που θα έδινε απαντήσεις σε πολλά ερωτήματα.

Αυτή είναι η βιογραφία του Ετεοκλή Δουμουλάκη, του τελευταίου αντάρτη του ΔΣΕ Πελοποννήσου, που πάλεψε ως το τέλος για να μην πέσει στα χέρια των εχθρών του και τελικά πέθανε σε ηλικία 26 ετών κάτω από μυστηριώδεις συνθήκες. 

Ο Άρης και ο Νέος ΕΛΑΣ (ΕΛΑΣ-Ν). Οι αντάρτες που δεν παρέδωσαν ποτέ τα όπλα

Στο κείμενο που ακολουθεί, θα αναφέρουμε πολλές πληροφορίες για το νέο αντάρτικο του Άρη Βελουχιώτη μετά τη Βάρκιζα, τον νέο ΕΛΑΣ (γνωστό και ως ΕΛΑΣ-Ν), το ΜΕΑ και τους αντάρτες εκείνους οι οποίοι αποφάσισαν να συνεχίσουν τον ένοπλο αγώνα και να πολεμήσουν στο πλευρό του Άρη Βελουχιώτη.

Ως γνωστόν, στις 12 Φεβρουαρίου 1945 υπογράφεται η Συμφωνία της Βάρκιζας και λήγει και τυπικά η μάχη της Αθήνας που έγινε γνωστή και ως «Δεκεμβριανά». Οι δύο πλευρές που κάθισαν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και έβαλαν τις υπογραφές τους ήταν οι εξής : α) η κυβερνητική πλευρά (Περικλής Ράλλης, Ιωάννης Σοφιανόπουλος, Ιωάννης Μακρόπουλος, Παυσανίας Κατσώτας) και β) η πλευρά της ηγεσίας του ΚΚΕ και του ΕΑΜ –ΕΛΑΣ (Γεώργιος Σιάντος, Ηλίας Τσιριμώκος, Δημήτρης Παρτσαλίδης, Στέφανος Σαράφης).

Τι όριζε η Συμφωνία της Βάρκιζας ; Όριζε τον άμεσο αφοπλισμό του ΕΛΑΣ. Στις 28 Φεβρουαρίου 1945 ολοκληρώθηκε ο αφοπλισμός του ΕΛΑΣ. Οι αντάρτες του ΕΛΑΣ παρέδωσαν στην κυβέρνηση συνολικά 81 ομαδικούς και 138 ατομικούς όλμους, 1412 οπλοπολυβόλα, 713 αυτόματα τουφέκια, 48.953 τουφέκια και πιστόλια, 57 αντιαρματικά τουφέκια, 17 συσκευές ασυρμάτου και πολυάριθμα πυροβόλα.

Η υπογραφή της Συμφωνίας έφερε από τη μια χαμόγελα ικανοποίησης στους Άγγλους (που έβλεπαν ότι με αυτόν τον τρόπο αποδυνάμωναν τους βασικούς αντιπάλους τους και ότι η Ελλάδα θα συνέχιζε να είναι ένα προτεκτοράτο τους) και από την άλλη δυσαρέσκεια και απογοήτευση στις τάξεις των περισσότερων ανταρτών του ΕΛΑΣ.

Από τους πρώτους που διαφώνησαν με τη Συμφωνία της Βάρκιζας ήταν ο Άρης Βελουχιώτης (1905 - 1945), αρχικαπετάνιος του ΕΛΑΣ και μέλος του ΚΚΕ. Ο Άρης δήλωσε κατηγορηματικά τη διαφωνία του με την απόφαση της ηγεσίας του ΚΚΕ να υπογράψει τη Συμφωνία και είπε ότι ο ένοπλος αγώνας εναντίον του οικονομικο-πολιτικού κατεστημένου της Ελλάδας και εναντίον των Άγγλων έπρεπε να συνεχιστεί.  

Ο ιστορικός Σόλωνας Γρηγοριάδης αναφέρει σχετικά με τον Άρη και τη στάση του τα εξής : «Κορυφαίο όμως πρόβλημα αποτελούσε η παραμονή στα βουνά του πρώτου αρχικαπετάνιου του ΕΛΑΣ, του Άρη Βελουχιώτη. Αρνήθηκε ο πολέμαρχος της Ρούμελης να συμμορφωθεί με τη Συμφωνία της Βάαρκιζας. Αρνήθηκε να καταφύγει σε μια γειτονική βαλκανική χώρα. […] Ο Βελουχιώτης θεωρούσε τη συμφωνία της Βάρκιζας υποταγή και καταστροφή. Διατήρησε μια επαφή με το Πολιτικό Γραφείο του ΚΚΕ, που με συνεχείς εκκλήσεις και πιέσεις προσπαθούσε να τον κρατήσει τουλάχιστον αδρανή. […] Τέλη Απριλίου 1945, ο αρχικαπετάνιος του ΕΛΑΣ αποφάσισε να ξαναγυρίσει στην κοιτίδα του, που ήταν η βάση της δύναμής του, η Ρούμελη. Το Πολιτικό Γραφείο [του ΚΚΕ] τώρα τον είχε κηρύξει σε ένα είδος διωγμού. Απέφευγε την επαφή μαζί του, παρά τις εκκλήσεις του. Κι όσες οργανώσεις του ΕΑΜ ή του ΚΚΕ διατηρούνταν στα χωριά, με μεγάλη απροθυμία τού παρείχαν στοιχειώδη φιλοξενία. Εκείνος απέφευγε τις συμπλοκές και λιγοστές ήταν οι αψιμαχίες που έδωσε (Καλή Βρύση, Κούτσαινα). Αλλά λιγοστοί ήταν και οι παλιοί συμπολεμιστές που έσπευδαν κοντά του. » .

Το αίτημα του Άρη προς τον Ζαχαριάδη και η διαγραφή του Άρη από το ΚΚΕ

Ο Άρης δεν ήθελε να τραβήξει το πράγμα στα άκρα. Ήλπιζε ότι ο νέος ηγέτης του ΚΚΕ Νίκος Ζαχαριάδης θα έδειχνε σοβαρότερη και διαλλακτικότερη στάση από τον προκάτοχό του, δηλαδή το Σιάντο. Έτσι λοιπόν, ζήτησε να έχει μια προσωπική συνάντηση μαζί του, ώστε να του εκθέσει τις απόψεις του και να συζητήσουν.

Στην επιστολή που έστειλε στον Ζαχαριάδη με ημερομηνία 4-6-1945, ο αρχικαπετάνιος του ΕΛΑΣ έγραψε μεταξύ άλλων και τα εξής : «[…] Μα νομίζω πως για να αποφανθείς αν έχω δίκαιο ή άδικο πρέπει ν’ ακούσεις τις απόψεις μου. Γι’ αυτό προτείνω να πραγματοποιηθεί μια προσωπική συνάντησή μας, όπου και όπως εσύ κανονίσεις, πλήν των Αθηνών φυσικά. Αν τούτο δεν το βρίσκεις σωστό ή κατορθωτό στείλε μου έναν σύντροφο της εκλογής σου, που να μπορεί όμως να με καταλάβει για να πω και προφορικά τις απόψεις μου και να του τις δώσω και γραπτά και μετά αποφάσισε. […]» .

Περίμενε με ανυπομονησία ο Άρης  από το Ζαχαριάδη μια απάντηση στο αίτημά του. Μάταια όμως. Ο γενικός γραμματέας του ΚΚΕ είχε πάρει την απόφασή του. Αποφάσισε να καταδικάσει δημόσια τον Άρη.

Η ρήξη στις σχέσεις Άρη – ΚΚΕ είναι πλέον οριστική. Η ηγεσία του ΚΚΕ τον θεωρεί απείθαρχο αντάρτη, τον εγκαταλείπει κυριολεκτικά στο στόμα του λύκου και αρνείται να έχει οποιαδήποτε συνάντηση μαζί του. Τον Ιούνιο του 1945, το ΚΚΕ με μια μικρή στήλη στο Ριζοσπάστη αποκήρυξε δημόσια τον Βελουχιώτη, χρησιμοποιώντας βαρύτατους και προσβλητικούς χαρακτηρισμούς εις βάρος του (φθάνοντας μάλιστα στο σημείο να χαρακτηρίσει «ύποπτη και τυχοδιωκτική» τη δράση του Άρη).

Ο Άρης μετά από άκαρπες προσπάθειες να έρθει σε επαφή με διάφορα βαλκανικά κομμουνιστικά κόμματα, ώστε να τους εξηγήσει τα ολέθρια λάθη της ηγεσίας του ΚΚΕ, πέρασε από διάφορα βουνά με τους συμπολεμιστές του. Στα χέρια του Άρη Βελουχιώτη πέφτει το φύλλο του Ριζοσπάστη (12 Ιουνίου 1945), που με πρωτοσέλιδο άρθρο το ΚΚΕ με εντολή του Νίκου Ζαχαριάδη τον αποκήρυξε δημόσια. Με βάση την απόφαση της 11^ης Ολομέλειας του ΚΚΕ, ο Άρης διαγράφεται από το κόμμα.

Ο Νέος ΕΛΑΣ (ΕΛΑΣ-Ν) και το ΜΕΑ

Βασικό ρόλο στο νέο αντάρτικο που οραματίζεται ο Άρης, παίζει το ΜΕΑ (Μέτωπο Εθνικής Ανεξαρτησίας) και ο ΕΛΑΣ-Ν (νέος ΕΛΑΣ). Και τα δύο ιδρύθηκαν από τον ίδιο.

Ποιοι είναι οι στόχοι και το πρόγραμμα του Άρη ;

Η απάντηση βρίσκεται στο κείμενο των Προγραμματικών Θέσεων του Μ.Ε.Α. (Μέτωπο Εθνικής Ανεξαρτησίας). Το πρώτο σχέδιο των θέσεων του ΜΕΑ  επεξεργάστηκαν δύο άτομα : ο Μπάμπης Κλάρας (αδελφός του Άρη Βελουχιώτη) και ο Τάκης Φίτσιος.

O όρκος του αντάρτη του Νέου ΕΛΑΣ  (ΕΛΑΣ-Ν)

Εγώ παιδί του εργαζόμενου ελληνικού λαού νοιώθω βαθιά τη σκληρή σκλαβιά, καταπίεση και εκμετάλλευση του νέου κατακτητή, των Άγγλων και της ελληνικής αντίδρασης της μεγαλοκεφαλαιοκρατίας. Πιστεύω

α) ότι η συμφωνία της Βάρκιζας, τελευταίο και εγκληματικό λάθος σειράς άλλων δεξιών και «αριστερών» οπορτουνιστικών τακτικών λαθών της καθοδήγησης του Εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, οδήγησε στην άρνηση της πάλης για την πραγματοποίηση των σκοπών του ΕΑΜ και την υποταγή του λαού μας στους ντόπιους και ξένους ληστές.
β) ότι η ξενική κατοχή (οποιουδήποτε ξένου) και επέμβαση στη ρύθμιση των εσωτερικών οικονομικών, πολιτικών και κοινωνικών προβλημάτων εμποδίζει τη λύση τους πάνω σε λαοκρατική βάση, κρατά την οικονομία της χώρας και το λαό μας στο κατώτερο επίπεδο από όλους τους άλλους λαούς και οδηγεί αναπόφευκτα σε νέες τυχοδιωκτικές πολεμικές περιπέτειες.
γ) ότι η πάλη για την ολοκλήρωση των σκοπών του ΕΑΜ και την πραγματοποίηση μιας πλήρους εθνικής ανεξαρτησίας πρέπει να συντελεστεί μέσα στα οργανωτικά πλαίσια ενός πραγματικού και συνεπούς Μετώπου Εθνικής Ανεξαρτησίας (ΜΕΑ) με όλες τις μορφές και σε πρώτη γραμμή με τη μορφή της ένοπλης πάλης.

Γι’ αυτό αποφασίζω
να καταταγώ στον ανασυγκροτημένο ΕΛΑΣ (Εθνικό Απελευθερωτικό Λαϊκό Στρατό – Νέον, ΕΛΑΣ-Ν).

Ορκίζομαι
α) ότι δεν θα αποχωριστώ από τους συναγωνιστές της ομάδας μου, δεν θα φύγω από τον ΕΛΑΣ-Ν και δεν θα εγκαταλείψω τον ένοπλο αγώνα, πριν πραγματοποιηθούν οι σκοποί του ΜΕΑ και ΕΛΑΣ-Ν, ήτοι η απομάκρυνση και του τελευταίου Άγγλου στρατιώτη από την Ελλάδα και η δημοκρατική λύση των προβλημάτων της χώρας.
β) ότι θα συμπεριφέρομαι απέναντι του λαού σαν πραγματικός λαϊκός αγωνιστής και δεν θα κάνω καμιά πράξη, που να εκθέτει το ΜΕΑ και ΕΛΑΣ-Ν στα μάτια του λαού μας.

Συναισθανόμενος ότι αποτελώ μέλος ενός συνόλου που λέγεται και είναι στρατός, ο οποίος χωρίς μια τέτοια πειθαρχία δεν μπορεί να επιτελέσει το πολεμικόν του έργο

Παραδέχομαι
χωρίς κανένα ενδοιασμό και εκ των προτέρων να χαρακτηριστώ ως επίορκος και προδότης των συμφερόντων του έθνους και του λαού μας και γι’ αυτό να μου επιβληθεί η εσχάτη των ποινών (θάνατος) αν παραβώ τον όρκο τούτο.

Κάπου 27/5/1945

Οι Προγραμματικές Θέσεις του ΜΕΑ

Παραθέτουμε μερικά αποσπάσματα από το συγκεκριμένο και δυσεύρετο κείμενο.

« Ι. Βασική προϋπόθεση για την ύπαρξη και την επιβίωση οποιουδήποτε έθνους, είναι η ελεύθερη και ανεξάρτητη διαβίωσή του. Η προυπόθεση αυτή πηγάζει από όλα τα μέχρι τώρα ιστορικά διδάγματα. Έχει καθιερωθεί από τους πολυχρόνιους και πολυαίμακτους αγώνες των Λαών. Έχει αναγνωριστεί από όλα τα Ενωμένα Έθνη, που πολεμούν το Φασισμό, με επανειλημμένες διακηρύξεις (Χάρτης του Ατλαντικού, Τεχεράνη,Κριμαία) .

ΙΙ. Ακέραια, ελεύθερη και ανεξάρτητη διαβίωση ενός Έθνους, δεν μπορεί ποτέ να εννοηθεί κάτω από – οποιασδήποτε μορφής κι αν είναι – κατοχή, εχθρική. Η κατοχή παραλύει τα Έθνη, μεταβάλλοντάς τα σε εξαρτήματα του κατέχοντος.

ΙΙΙ. Οι ανάγκες του Συμμαχικού Αγώνα μπορεί να επιτρέπουν την κατοχή μιας εχθρικής χώρας. Ποτέ όμως δεν μπορούν να δικαιολογήσουν την κατοχή μιας φιλικής και σύμμαχης  χώρας, που πολέμησε και πολεμάει για τα ίδια Συμμαχικά ιδανικά, που πρότεινε και προτείνει να συνεχίσει τον πόλεμο αυτόν. Σε μία τέτοια σύμμαχη χώρα, ξένα στρατεύματα, έστω και συμμαχικά, δεν έχουν θέση. […]

IV. Η κεφαλαιοκρατική Αγγλία πρέπει να θεωρηθεί όχι μόνο ως κατακτητής της σήμερον, γιατί έκανε ό,τι έκανε, αλλά και παλιός και απαίσιος εχθρός της πατρίδας μας και του λαού της γιατί : α) Στα 1815, στη διάσκεψη της Βιέννης, ως μέλος της Ιερής Συμμαχίας, υπέγραψε το άτιμο εκείνο χαρτί […] β) Σε όλη τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821 κράτησε αντιδραστική στάση.  γ)Μετά την επικράτηση της επανάστασής μας εκείνης, μας «αγκάλιασε» ως «προστάτις δύναμις» και με δάνεια και άλλους τρόπους μας υποδούλωσε οικονομικά και πολιτικά. […] ε) Στα 1916 μας έκαναν οικονομικό αποκλεισμό και μας πέθαναν της πείνας […] στ) Στα 1919 μάς έστειλαν στην τυχοδιωκτική εκστρατεία της Ουκρανίας. Ζ) Στα 1920 μας έστειλαν στη Μικρά Ασία για να πάρουν αυτοί τα πετρέλαια της Μοσούλης […]   η) Επί Ιταλογερμανικής κατοχής έστειλαν εδώ εκατοντάδες πράκτορες για να σταματήσουν τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα.  Θ) Στα 1944-45 έκαψαν την Αθήνα και μας σκότωσαν 5.500 παλικάρια του ΕΛΑΣ. Γι’ αυτό πρέπει να μισηθεί βαθιά και να διωχτεί το συντομότερο από τον τόπο μας.

V. Βασική, κατά συνέπεια, προϋπόθεση για την ελευθερία, την ακεραιότητα και την ανεξαρτησία της σύμμαχης Ελλάδας είναι να φύγουν από τη γη της τα αγγλικά στρατεύματα.

VI. Το αίτημα αυτό δεν είναι αισθηματολογικό, αλλά βαθιά εθνικό και λαϊκό, σύμφωνο με τις αρχές του Συμμαχικού Αγώνα.  Γιατί κύριος σκοπός του Συμμαχικού Αγώνα είναι η συντριβή του Φασισμού. […]

VII. […] Αντισυμμαχική στάση κρατούν οι Άγγλοι. Αυτοί αρνούνται και διασπούν το συμμαχικό αγώνα, γιατί παραβιάζουν τις αρχές του Ατλαντικού, της Τεχεράνης κλπ. Ερχόμενοι, σε μια χώρα που έδωσε εκατόμβες θυσιών στο συμμαχικό αγώνα, να επιβληθούν δυναμικά και παρά τη θέληση του λαού μας, για να του καθήσουν στον τράχηλο ως Κυβερνήτες πρώην συνεργάτες των Ιταλών και Γερμανών.

VIII. Η άποψη της εθνικής μας ανεξαρτησίας και ακεραιότητας, όχι μόνο δεν έρχεται σε σύγκρουση οποιουδήποτε άλλου Έθνους, αλλά, καθιερωνόμενη σαν διεθνής αρχή, δημιουργεί την ευνοϊκή και φιλική ατμόσφαιρα της ειρηνικής συνεργασίας με όλα τα Έθνη. […]

IX. Πολύ περισσότερο ασυμβίβαστη με την έννοια της εθνικής ανεξαρτησίας και με τους σκοπούς του Συμμαχικού Αγώνα, είναι η οποιαδήποτε και με οποιαδήποτε δικαιολογία ανάμειξη ξένων στρατευμάτων, έστω και συμμαχικών, στα εσωτερικά μιας χώρας. Μια τέτοια επέμβαση ή και απλή ανάμειξη, καταργεί την έννοια της εσωτερικής ελευθερίας ενός έθνους.

Χ. Η εσωτερική όμως ελευθερία των Εθνών είναι απαραίτητη, όχι μόνο για τη δική τους ανεξάρτητη ύπαρξη και διαβίωση, αλλά και για την αρμονική λειτουργία της διεθνούς κοινότητας. […]

ΧΙ. Η επέμβαση ή ανάμειξη ξένων, έστω και «συμμάχων», των Άγγλων, στα εσωτερικά μιας φιλικής και σύμμαχης χώρας, της Ελλάδας, πλαστογραφεί την πραγματική θέληση του σύμμαχου λαού και παρουσιάζει σαν θέλησή του, τη θέληση της φασιστικής ολιγαρχίας, που, έχοντας για γνώμονα μόνο τα ταξικά της συμφέροντα, πρόδωσε το Έθνος […]

ΧΙΙ. Οι πράξεις της, παρουσιαζόμενες, χάρη στην ξενική επέμβαση, σαν εκδηλώσεις λαϊκής θέλησης, αποτελούν νοθείες της λαϊκής κυριαρχίας και προϊόντα ταξικής βίας.

XIII. Ένα τέτοιο προϊόν βίας ταξικής, ύστερα από έναν πόλεμο μιας ολόκληρης πάνοπλης αυτοκρατορίας, της Αγγλίας, εναντίον ενός ηρωικού αλλά μικρού και άοπλου λαού, του Ελληνικού, είναι και η συμφωνία της Βάρκιζας. Και σαν αντεθνικό και αντιλαϊκό προϊόν ταξικής και ιμπεριαλιστικής βίας, η συμφωνία αυτή είναι απαράδεκτη.

XIV. Η συμφωνία της Βάρκιζας, παρά τις αφηρημένες διακηρύξεις της, […] α) Καταργεί την εθνική ανεξαρτησία και αξιοπρέπεια, γιατί επεκτείνει την αγγλική κατοχή σ’ όλη τη χώρα.  Β) Εγκαθιδρύει καθεστώς βίας, με την αναστολή των Συνταγματικών άρθρων για τις ατομικές ελευθερίες, […] γ) Γιατί όπως είναι διατυπωμένη, και παρέχοντας στην ενιαία κλίκα βασιλικών στρατιωτικών και παλαιοκομματικών δημοκρατικών την εσωτερική και την ξενική ένοπλη δύναμη, μπορεί πάντα να παραβιάζονται σε όφελος της Αντίδρασης και σε βάρος του Λαού, όπως άρχισε κιόλας να γίνεται στην πράξη.  Δ) Γιατί δημιουργεί σχέσεις κυριαρχίας της Αντίδρασης και υποταγής του Λαού και διαιωνίζει έτσι τον εμφύλιο πόλεμο.

XV. Η άρνηση της συμφωνίας της Βάρκιζας δεν αποτελεί κανενός είδους διάσπαση του λαϊκού αγώνα. Αντίθετα, η παραδοχή της αποτελεί διάσπαση, […]

XVI. Η άρνηση της συμφωνίας της Βάρκιζας δεν αποτελεί κανενός είδους πρόκληση για άσκηση τρομοκρατίας σε βάρος του Λαού και παρανομοποίησης του λαϊκού κινήματος. Η τρομοκρατία ασκείται και θα ασκείται από την άρχουσα ολιγαρχία όλο και σε μεγαλύτερη κλίμακα. Καμία ψευδαίσθηση και αυταπάτη νομιμότητας δεν πρέπει να έχουμε, ύστερα μάλιστα από την ασύστολη παραβίαση κι αυτής της συμφωνίας και τις συνεχιζόμενες συλλήψεις και βαρβαρότητες σε βάρος λαϊκών αγωνιστών. […]

XVIII. Τι πρέπει να γίνει ; 1) Στη θέση του ΕΑΜ, που εξαιτίας των λαθών της καθοδήγησής του δεν κατόρθωσε να πραγματοποιήσει τους σκοπούς του και που πολύ σύντομα θα διασπαστεί, να συσπειρώσουμε όλο το λαό στο από σήμερα εμφανιζόμενο Μέτωπο Εθνικής Ανεξαρτησίας (Μ.Ε.Α.)  2) Να ανασυγκροτήσουμε πλήρως τον ΕΛΑΣ ως Εθνικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό – Νέον (ΕΛΑΣ-Ν). Για να επιδιώξουμε και επιβάλουμε, διά της μαζικής πολιτικής και ενόπλου πάλης του λαού μας, την πλήρη εθνική μας ανεξαρτησία και την ελεύθερη έκφραση της θέλησής του, χωρίς να δεχτούμε κανένα συμβιβασμό και καμιά νόθευση και πλαστογράφηση από κανέναν και με κανέναν τρόπο. […]

XIX. Ο ανασυγκροτούμενος Εθνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός – Νέος (ΕΛΑΣ-Ν), θα παραμείνει φρουρός της Εθνικής Ανεξαρτησίας και Ακεραιότητας, της Τιμής, της Περιουσίας και των Ελευθεριών του Λαού, μέχρις ότου από τις παραπάνω επιδιώξεις πραγματοποιηθούν οι παρακάτω βασικές : Α) Αποχώρηση και του τελευταίου Άγγλου στρατιώτη από την Ελλάδα. Β) Συγκρότηση Αντιπροσωπευτικής Αντιβασιλείας και Αντιπροσωπευτικής Κυβέρνησης. Γ) Αναδιοργάνωση Εθνοφυλακής και Αστυνομίας Πόλεων. Δ) Απόλυση και απαλλαγή από κάθε κατηγορία παντός κρατούμενου, υπόδικου ή κατάδικου του ΕΛΑΣ, της Ε.Π. και του ΕΑΜ και συνέχιση δίκης μεγάλων δοσιλόγων για συνεργασία με τον κατακτητή και Ε) προσδιορισμός δημοψηφίσματος και εκλογών.

ΧΧ. Με αυτές τις βάσεις, το Μέτωπο Εθνικής Ανεξαρτησίας (ΜΕΑ) αρχίζει τον αγώνα του για :

- Εθνική Λευτεριά, Ακεραιότητα και Ανεξαρτησία !

- Λαϊκή Κυριαρχία και Δημοκρατία !

- Λαϊκή Ευημερία, Πρόοδο και Πολιτισμό !  » .

Η Διακήρυξη του ΜΕΑ

Ένα άλλο σημαντικό ντοκουμέντο είναι το κείμενο της Διακήρυξης του ΜΕΑ. Παραθέτουμε ένα απόσπασμα :

« […] Αντί Εθνική Λευτεριά, έχουμε πάλι ξενική κατοχή. Αντί Λαοκρατία, Φαυλοκρατία ! Η αιματοποτισμένη χώρα μας σφαδάζει πάλι κάτω από το πέλμα ενός καινούριου κατακτητή ! Ενός κατακτητή, πιο βάρβαρου κι από τον Γερμανό. Ενός κατακτητή που δεν έχει ιερό και όσιο. […] Στενάζει η ωραία μας χώρα, κάτω από το πέλμα του Άγγλου κατακτητή, του νέου αυτού κατακτητή, που σέρνει πίσω του την ελληνική αντίδραση. […] Συναγωνιστές και συναγωνίστριες, Αγγλική και ελληνική αντίδραση, σε αντιλαϊκή «Ιερή Συμμαχία» και συμπαιγνία, ποδοπατούν τη χώρα μας και στραγγαλίζουν το λαό μας. Αντί να πολεμούν τους Γερμανούς στην Κρήτη και στα Δωδεκάνησα, πολεμούν τους Έλληνες στην Ελλάδα. […] Εμπρός, Έλληνες ! Σηκωθείτε στα όπλα ! […] Αδέρφια ! Κατάρα κι ανάθεμα στους δειλούς και τους προδότες. Φθάνει πια η κοροϊδία και η σκηνοθεσία. Μην ξεγελιέστε από ύπουλα ή μωρά λόγια. Η λευτεριά δε χαρίζεται ! Κατακτιέται !  […] Συναγωνιστές και συναγωνίστριες, Εμπρός, να συνεχίσουμε στρατιωτικά και πολιτικά τον αγώνα, ώσπου να φύγει κι ο τελευταίος Άγγλος από την Ελλάδα. Κάθε τίμιος Έλληνας, κάθε τίμιος άνθρωπος, έχει ιερή εθνική υποχρέωση να ταχθεί κάτω από τη σημαία μας.

Ας αντηχήσει και πάλι στην πράξη, η νικήτρια κραυγή.

-Θάνατος στο Φασισμό – Λευτεριά στο λαό !

- Ζήτω η καινούρια μας εξέγερση !

- Ζήτω ο καινούριος μας ΕΛΑΣ !

- Ζήτω το Μέτωπο Εθνικής Ανεξαρτησίας !  »

Μια φράση του Άρη Βελουχιώτη για τους Άγγλους

Απευθυνόμενος στους αντάρτες του, ο Άρης είχε πει την εξής φράση σχετικά με τους Άγγλους : «Αν ζήσει κανένας σας να θυμάται τα λόγια αυτά. Οι Εγγλέζοι θα σας σφάξουν όλους σαν αρνιά, εγώ στα χέρια τους δεν θα πέσω, γιατί τα βουνά με ξέρουν. Με την πέτρα προσκέφαλο, την ψείρα συντροφιά, την κάπα σκέπασμα δε θα με ιδούνε ζωντανό στα χέρια τους. Αυτό θέλω να το θυμάστε αν κανένας σας ζήσει.»

Η περιπλάνηση του Άρη στα βουνά και οι διώκτες του

Μετά την επιστολή που είχε στείλει στον ηγέτη του ΚΚΕ Νίκο Ζαχαριάδη, ο Άρης εγκαταλείπει τη Μεσοχώρα και κινείται προς τη Θεσσαλία. Στις 8-6-1945 το βράδυ βρίσκεται στα Ελληνικά Καρδίτσας. Ο ίδιος στρατοπεδεύει στο κτίριο του Δημοτικού Σχολείου. Οι αντάρτες του διανυκτερεύουν στην Εκκλησία.

Ο Θύμιος Αρχιμανδρίτης (καπετάν «Υψηλάντης») λέει  για το βράδυ της 9^ης Ιουνίου στα Ελληνικά Καρδίτσας τα εξής : «Εκείνο το βράδυ είχαμε σκοπό να περάσουμε Κοθώνι – Μεσούντα, να πάμε για Νευρόπολη. Είχε 79 άντρες μαζί του [ο Άρης] και μια κοπέλα και δύο εμείς τα αδέρφια [Θύμιος Αρχιμανδρίτης και Θωμάς Αρχιμανδρίτης]. Καταφερόταν μόνο εναντίον του Σιάντου και του Ζαχαριάδη. Είχαμε πληροφορίες ότι πλησίαζε το 118^ο Τάγμα Εθνοφυλακής και διάφοροι παρακρατικοί της περιοχής.».

Το μεσημέρι της Κυριακής 10 Ιουνίου 1945, μετά από μια δύσκολη πορεία στην πλαγιά του Μέγα Κάμπου, η αντάρτικη ομάδα του Άρη φθάνει στον Αϊ Λια, δηλαδή στην κορυφή του Ανθηρού Καρδίτσας, όπου και στρατοπεδεύει.

Το πρωί της 12^ης Ιουνίου 1945 στην πλατεία του Πετρωτού (Λιάσκοβο) Καρδίτσας είναι η τελευταία φορά που ο Άρης μιλάει μπροστά σε συγκεντρωμένο κόσμο. Το μεσημέρι άκουσε διάφορες ριπές σε κοντινή απόσταση. Από τη θέση Στουρναράκια ακούστηκαν πυκνοί πυροβολισμοί από αυτόματα όπλα. Είχε φθάσει στο σημείο ένα τμήμα Εθνοφυλακής με διοικητή το λοχαγό Ασημάκη Μουρελάτο. Ο Άρης αποφάσισε να απαγκιστρωθεί γρήγορα από το Λιάσκοβο και να πάει στην Καλή Κώμη.

Αξίζει να αναφέρουμε ότι στο Χοιρόλακκο οι διώκτες του Άρη φρόντισαν να του στήσουν ενέδρα. Ήταν ο παρακρατικός Μόκκας με την ένοπλη συμμορία του και ο Μουρελάτος της Εθνοφυλακής. Απέτυχαν όμως να χτυπήσουν τον Άρη.

Οι αντάρτες του Άρη κατάφεραν να ξεφύγουν με μυθιστορηματικό τρόπο από την ενέδρα στο Χοιρόλακκο. Κατέβηκαν κατρακυλώντας μια απότομη βουνοπλαγιά και κατέληξαν στον ποταμό Αχελώο. Είναι θάυμα πώς κατάφεραν να κατέβουν έναν γκρεμό που ούτε γάιδαρος δεν μπορεί να περπατήσει. Πέρασαν το πλημμυρισμένο ποτάμι και αποκαμωμένοι κρύφτηκαν κοντά στη Νεραϊδόβρυση (14 Ιουνίου 1945). Έπειτα κινήθηκαν προς τη Μεσούντα, ελπίζοντας ότι θα έρχονταν σε επαφή με το τμήμα του Λευτέρη -  Πελοπίδα. Μετακινήθηκαν προς το Φάγγο, μια απότομη χαράδρα που σχηματίζεται κοντά στο ποτάμι.

Ο τραγικός επίλογος

Η 15^η Ιουνίου βρίσκει τους διώκτες του Άρη και τον Μουρελάτο καθηλωμένους στο Μυρόφυλλο, να αναρωτιούνται πώς μπορεί να εξαφανίστηκε πάλι ο Άρης. Απογοητευμένοι ετοιμάζονται να γυρίσουν ο καθένας στη βάση του, ώσπου τους βρίσκει ένας χωρικός, ονόματι Ευάγγελος Μαρέτης και τους λέει ότι ο Άρης κρύβεται την Κερασιά, ένα δάσος πάνω από το φαράγγι  του Φάγγου. Ο παρακρατικός Μόκκας πάει με άλλους ένοπλους και πιάνει θέση απέναντι από την Κερασιά. Κάποιοι άλλοι χωρικοί πάνε στον παρακρατικό Βόιδαρο και του λένε το μέρος στο οποίο βρίσκεται ο Άρης.

Στις 15 Ιουνίου 1945 ο  Άρης βρίσκεται στη χαράδρα του Φάγγου, στο χωριό Μεσούντα της Άρτας.  Μόλις πέρασαν τον Αχελώο ποταμό διωκόμενοι από ένοπλες παρακρατικές συμμορίες της ακροδεξιάς και από δυνάμεις της Εθνοφυλακής. Δεν θέλησε να πέσει ζωντανός στα χέρια των διωκτών τους. Δεν θέλησε να δώσει στους αιμοσταγείς διώκτες του τη χαρά και την ικανοποίηση ότι τον έπιασαν αιχμάλωτο. Σε αυτά τα χώματα της ρουμελιώτικης γης αποφάσισε να δώσει το τέλος στην περιπετειώδη ζωή του.  Θέλησε να μείνει συνεπής με τα όσα είχε πει κάποτε («Εμένα όμως δεν θα με πιάσουν ποτέ αιχμάλωτο»). Δεν φοβήθηκε ούτε για μια στιγμή το θάνατο και δεν λύγισε. Άλλωστε, ποτέ δεν τον είχε φοβηθεί. Σήκωσε το πιστόλι του στον κρόταφο και πίεσε τη σκανδάλη. Ένας ξερός κρότος ακούστηκε και έστρεψαν σαστισμένοι το βλέμμα τους οι πιστοί του σύντροφοι.

Ο ηρωικός και πιστός συναγωνιστής του από την αρχή του ένοπλου αγώνα Τζαβέλας, βλέπει σοκαρισμένος το τέλος του Αρχηγού. Αποφασίζει χωρίς ενδοιασμούς να ακολουθήσει πιστά τον Αρχηγό του ακόμα και στον θάνατο. Σκίζει με βιασύνη τις φωτογραφίες που είχε ο Άρης μαζί του και στη συνέχεια σπάει το ρολόι του και το ελβετικό πιστόλι του. Δακρυσμένος αρπάζει μια χειροβομβίδα την οποία αφοπλίζει κι αγκαλιάζοντας το άψυχο σώμα του Αρχηγού του αφήνει και αυτός τη τελευταία του πνοή. Αυτό είναι το τραγικό και αιματοβαμμένο φινάλε. Πέφτουν οι τίτλοι τέλους.

Ο Άρης, ο ασυμβίβαστος αντάρτης που δεν παρέδωσε ποτέ τα όπλα, περνάει για πάντα στην αιωνιότητα.

Τα κομμένα κεφάλια και η βαρβαρότητα που έδειξαν οι διώκτες

Το Σάββατο 16 Ιουνίου 1945 οι διώκτες τους μετά από αρκετό ψάξιμο βρήκαν τέσσερα πτώματα. Ήταν τα άψυχα κορμιά του Άρη Βελουχιώτη, του Τζαβέλα, του Θωμά Αρχιμανδρίτη και του Κόζιακα. Στη συνέχεια έσπευσαν στο σημείο και άλλοι παρακρατικοί συμμορίτες όπως ο Μόκκας, μυρίζοντας όπως τα κοράκια τα θύματά τους. Όλοι οι συμμορίτες ήταν ιδιαίτερα χαρούμενοι και έκοψαν βιαστικά τα κεφάλια του Άρη και του Τζαβέλα (με εντολή του παρακρατικού Βόιδαρου) για να στήσουν γλέντι και χορό και στη συνέχεια να πάρουν τα λεφτά της επικήρυξης. Βέβαια, δεν σταμάτησαν στη βεβήλωση των πτωμάτων. Άρπαξαν όλα τα προσωπικά αντικείμενα των νεκρών ανταρτών. Ο Χριστόδουλος Στάθης πήρε την ταμπακέρα και το ρολόι του Άρη Βελουχιώτη. Ο Γιώργος Στάθης άρπαξε ένα σκούφο. Στις 16 Ιουνίου, λίγο μετά το μεσημέρι, έβαλαν τα κομμένα κεφάλια στο παράθυρο ενός Δημοτικού σχολείου της Μεσούντας για να τα βλέπουν οι κάτοικοι. Στη συνέχεια ξενύχτησαν γλεντώντας με ούζο και τραγούδια.

Το μεσημέρι της 17^ης Ιουνίου όλοι οι ένοπλοι πήγαν στα Τρίκαλα. Όταν έφθασαν στα Τρίκαλα, κρέμασαν τα δύο κεφάλια στον κεντρικό φανοστάτη της πλατείας, για να βρίσκονται σε κοινή θέα. Άρχισαν να καυχώνται για το «κατόρθωμά» τους. Την ίδια με αυτούς ικανοποίηση έδειξε και ο Ναπολέων Ζέρβας, αρχηγός του ΕΔΕΣ,  μαθαίνοντας τα νέα όταν πήγε στα Τρίκαλα, ευχαριστημένος που ο μεγάλος του αντίπαλος ήταν πλέον νεκρός.

Τι απέγιναν τελικά τα δύο κεφάλια ; Το ερώτημα αυτό παραμένει μέχρι και σήμερα αναπάντητο.

Σύμφωνα με τον Ρ. Μπόκοτα (που κατέγραψε τις μαρτυρίες του σε εφημερίδα της εποχής και στο βιβλίο «Ποιος κρύβει το κεφάλι του Άρη Βελουχιώτη», Γλάρος, 1984) : «Το κρέμασμα των κεφαλιών ακολουθεί μια γιορτή ζούγκλας που διαρκεί ως το ξημέρωμα της άλλης μέρας, με πίπιζες, νταούλια, ζουρνάδες, βασιλικά θούρια και με το "Ζέρβα μ', σε θέλει ο βασιλιάς..."».

Οι αντάρτες που ξέφυγαν από τον κλοιό

Αξίζει να αναφέρουμε ότι μια ομάδα περίπου 45 ανδρών του Άρη, σύμφωνα με τα όσα αναφέρει ο Δημήτρης Καραθάνος, έχοντας για επικεφαλής τον Νέστορα και τον Γερίκη, πέρασαν το ποτάμι προς τη Μεσούντα και μπήκαν σε ένα δάσος με έλατα, ενώ είχε ξημερώσει η 16^η Ιουνίου 1945. Για καλή τους τύχη συνάντησαν τους Γιώργο και Ηλία Τσιουμάνη, ελασίτες από τη Μεσούντα, οι οποίοι τους ενημέρωσαν ότι μια μονάδα Εθνοφυλακής βρισκόταν στο δρόμο μεταξύ Μυρόφυλλου και Κοθωνιού. Επίσης, τους έδειξαν ένα δρόμο διαφυγής. Έτσι κατάφεραν και γλίτωσαν από τους παρακρατικούς διώκτες τους.

Αυτή η ομάδα των 45 ανδρών που δεν γνώριζε ποια ήταν η κατάληξη του Άρη, διανυκτέρευσε σε ένα βουνό τη νύχτα της 17^ης προς 18^η Ιουνίου. Την άλλη μέρα, 18-6-1945, πορεύτηκαν μέσα από τις πλαγιές του βουνού που ήταν σκεπασμένες με έλατα και αργά το απόγευμα πλησίασαν τη γέφυρα του Αχελώου ποταμού στο Αυλάκι. Αφού πέρασαν τη γέφυρα, δέχθηκαν πυροβολισμούς, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί ένας νεαρός αντάρτης, ονόματι Αντώνης. Η μάχη σταμάτησε τη νύχτα, όταν κατέλαβαν ένα ύψωμα και ταμπουρώθηκαν εκεί. Κατά τις αψιμαχίες που ακολούθησαν, τραυματίστηκε ο Νίκος Τσιτσίας. Το ύψωμα δέχθηκε σφοδρή επίθεση. Εκεί πλέον διάφορα μέλη της ομάδας ακολούθησαν ξεχωριστούς δρόμους για να μπορέσουν να διασωθούν. Ο Δημήτρης Καραθάνος μαζί με τον τραυματισμένο Τσιτσία και το Θωμά Χασάπη κατευθύνθηκαν προς το ποτάμι Αγραφιώτη όπου δέχτηκαν πολλούς πυροβολισμούς. Ο τραυματίας συνελήφθη.

Ο Καραθάνος περιπλανήθηκε σε μέρη της Ευρυτανίας προκειμένου να ξεφύγει. Κάποια μέρα, βρήκε ένα μέλος του ΚΚΕ που ήταν γραμματέας της κομματικής οργάνωσης ενός χωριού. Τον εμπιστεύτηκε και όπως ήταν κουρασμένος έπεσε να κοιμηθεί στο σπίτι του. Το πρωί ο Καραθάνος ξύπνησε και είδε μπροστά του προτεταμένα δύο όπλα. Συνελήφθη μετά από προδοσία του γραμματέα και έμεινε στη φυλακή 16 ολόκληρα χρόνια.

Ποιοι ήταν οι αντάρτες του ΕΛΑΣ-Ν ;

Για ιστορικούς λόγους θεωρούμε αναγκαίο να παραθέσουμε μια λίστα με τα ονόματα όσων κατατάχθηκαν στον νέο ΕΛΑΣ (δηλαδή στον ΕΛΑΣ -Ν) και ακολούθησαν τον Άρη στο νέο αντάρτικο της μετά Βάρκιζα εποχής. Για το λόγο αυτό, αφιερώσαμε αρκετό χρόνο στη μελέτη πολλών βιβλίων και περιοδικών ιστορικού περιεχομένου και στο ψάξιμο διαφόρων ιστοσελίδων του διαδικτύου, προκειμένου να βρούμε και να διασταυρώσουμε τα ονόματα των ανταρτών. Παρά την προσπάθεια, δεν μπορέσαμε να βρούμε όλα τα ονόματα. Βρήκαμε όμως ένα μεγάλο αριθμό. Σας παραθέτουμε τα ονόματα που βρήκαμε στον παρακάτω πίνακα.

Όνομα συμπολεμιστή του Άρη μετά τη Βάρκιζα	Ψευδώνυμο	Σημείωση
Γιάννης Αγγελέτος	Τζαβέλλας	αυτοκτόνησε
Ιωάννης Νικολόπουλος	Λέοντας	Κρύφτηκε σε ένα βράχο στο Φάγγο και σώθηκε
Τάκης Φίτσιος		Εκτελέστηκε στις 15-4-1949.
Θύμιος Αρχιμανδρίτης	Υψηλάντης	Κρύφτηκε στους θάμνους και σώθηκε
Σωτήρης Δράκος		Συνελήφθη από το συμμορίτη Βόιδαρο. Φυλακίστηκε.
Δέσποινα Αγόρου (Δέσπω)		Συνελήφθη λίγες μέρες αργότερα. Ήταν απ’ το Δίστρατο Κόνιτσας
Τούλα Τζόλια	Νίκη	Αντάρτισσα από την περιοχή Κρανιά Γρεβενών. Κατετάγη στον ΕΛΑΣ-Ν στις 8-4-1945.
Κρεμμύδας		Συνελήφθη λίγες μέρες αργότερα
Γιώργος Αργύρης	Κόζιακας	σκοτώθηκε
Θωμάς Αρχιμανδρίτης	Νικήτας	Κρύφτηκε σε ένα βράχο και αυτοκτόνησε
Βαγγέλης Γκονέζος (1915 - )		Κρύφτηκε σε ένα βράχο και σώθηκε. Μετά κατέφυγε στους Μελισσουργούς Άρτας, στη Γιουγκοσλαβία και στην ΕΣΣΔ.
Δήμος Ζαγκλάρας		Πνίγηκε στον Αχελώο
Κ. Μπουκουβάλας		Επέζησε στο Φάγγο
Ιωάννης Μαδωνής	Έκτορας	Συνελήφθη τον Αύγουστο του 1945
Φώτης Μαστροκώστας («Θάνος») (1914-1961)		Συνελήφθη τον Αύγουστο του 1945 και φυλακίστηκε για πολλά χρόνια. Αποφυλακίστηκε το 1961 και πέθανε το ίδιο έτος.
Στέλιος Μπλέκος		Κατάφερε να σωθεί
Παντελής Λάσκος	Πελοπίδας	Διέφυγε από τους διώκτες του στο Φάγγο
Κώστας Καβρέτζος	Κωστούλας Αγραφιώτης	Στο ΔΣΕ ήταν υπασπιστής του Βαφειάδη. Αυτοκτόνησε το 1948
Πάλλας
Δημήτρης Καραθάνος	Δημητρός	Συνελήφθη και φυλακίστηκε.
Μανώλης Τζιάβος		Σκοτώθηκε στην Καλή Βρύση
Κίτσος
Χαρίσης Ζδράβος	Τρομάρας	Καταγόταν από την Κόνιτσα
Σπύρος Τσιλιγιάννης	Λευτέρης Χρυσιώτης	Κρύφτηκε στα βουνά και σώθηκε. Μετά πήγε στο ΔΣΕ. Δολοφονήθηκε μια νύχτα στη Φθιώτιδα.
Θωμάς Χασάπης		Ιδιαίτερα εύστοχος σκοπευτής
Νίκος Τσιτσίας
Πέτρος Αντύπας
Επαμεινώνδας Χαιρόπουλος	Καραϊσκάκης
Μανόλης Τσάφος		ΕΛΑΣίτης από την Καισαριανή. Σκοτώθηκε το 1945
Βασίλης		ΕΛΑΣίτης
Αριστοτέλης Μπούσης		Από το χωριό Πράμαντα Ιωαννίνων
Ηλίας Κάβουρας
Νέστορας Βώκος		Δάσκαλος, έφεδρος αξιωματικός
Λαχτάρας
Γερίκης
Χρήστος Ζυγούρης	Κόρακας	Κατετάγη στον ΕΛΑΣ-Ν στις 1-3-1945. Τραυματίστηκε στις 25-4-1945.
Νίκος Ατζάς
Νίκος Τζένας
Μιχάλης Μουχρίτσας
Χρήστος Κάψος	Τρομάρας
Χρυσόστομος Χριστάκος	Πηνειός
Γεώργιος Κάλιος
Ευάγγελος Καλαμπόκας	Αθάνατος
Γεώργιος Αντωνίου	Κρανιάς
Αθανάσιος Ντέλλας	Πορτιάτης
Αθανάσιος Βά[…]	Βοργιάς
Κωνσταντίνος Παντούλος	Κέρβερος
[…]	Αραπάκος
Απόστολος Τόλιας	Άγραφος
Γεώργιος Σταυρίδης	Αράπης
Ευάγγελος Ζάκκας
Αντώνιος Γαλάτης	Ίταμος
Γιάννης Μπαλούτσος
Δημήτριος Τόλιας
Στυλιανός Μπέκος	Σγουρός
Αλκιβιάδης […]
Βάιος Ζαμπαθάς	Καστανός
Θεοδόσιος Τόλης	Καμπίσιος
Βελισάρης Παντούλας
Ευάγγελος Παντούλας
Χαράλαμπος Μαγγάτος
Δημήτριος Γιαννουλάκος
Φώτιος […]
Απόστολος Κρούκος
Μιχαήλ Ντακούλας
Τάκης Γιοβανίτης ή Τρικούπης
Αθανάσιος Αναστασίου	Νάκος	Καταγόταν από την Κόνιτσα.
Κωνσταντίνος Παπαναστασίου
Γεώργιος Λάμπρου
Στέργιος Τσινέρος	Φαρμάκης
Σωκράτης Μούσιος
Γεώργιος Ζαμπακάς	Κανάρης
Μενέλαος Σπυρόπουλος	Μάρκος
Στέφανος Πλιάτσικας	Νικήτας
Σωτήριος Χάψας	Βόλγας
Κωνσταντίνος Μπώρφης
Κωνσταντίνος Τσιούνης	Λεκαβετός
Δημήτριος Λογοθέτης	Βύρων
Δημήτριος Αργυρίου	Κακαϊνης
Τρύφωνας […]	Σταβρέκας
Κωνσταντίνος Λάμπρος	Τσαπουρνιάς
Αθ. Κουφοχρήστος	Καραϊσκάκης
Ιωάννης Απόχας	Αγραφιώτης
Ευάγγελος Γιαννουτάκος	Λιθαργιότης
Τέλης Ν. Μπούσης	Ερμής
Γεώργιος Ν. Βάσκος	Ντελής
Αθαν. Μ. Μπλότσος
Τάσος Χριστοφιλόπουλος		Κατετάγη στον ΕΛΑΣ-Ν στις 1-3-1945. Τραυματίστηκε στις 25-4-1945.
Δημήτριος Τσαρλής ή Τασαρλής
Στέργιος Καραμεσίνης
Ιωάννης Κατσιγιάννης
Γρηγόριος Πράπας
Κωνσταντίνος Πούλιος
Ευθύμιος Γκατζίμας
Στράτος Χαρίσης
Κωνσταντίνος Παπαναστασίου
Νικόλαος Κολονιάρης		Καταγόταν από τη Λυκοράχη.
Σωκράτης Μουσιόπουλος
Βασίλειος Μήσιος

Ο Γρηγόρης Φαράκος στο βιβλίο του με τίτλο «Άρης Βελουχιώτης. Το χαμένο αρχείο – Άγνωστα κείμενα» αναφέρει σχετικά με τα ονόματα των ανταρτών του ΕΛΑΣ-Ν τα εξής : «Συνολικά είχαν καταγραφεί 92 ονόματα και κάλυπταν ορκωμοσίες με ημερομηνίες από 24-2-1945 μέχρι 2-6-1945. Έγινε μια συστηματική προσπάθεια για την ακριβή ανάγνωση των ονομάτων. Ζητώ συγνώμη αν, παρ’όλα αυτά, παρεισέφρησαν μικρολαθάκια και, επίσης, για όσα δεν έγινε δυνατό να διαβαστούν». Ο Φαράκος αναφέρει συνολικά 52 αντάρτες είτε με το πραγματικό τους όνομα είτε με το ψευδώνυμό τους είτε και με τα δυο μαζί.

Πρέπει όμως, να σημειώσουμε και να διευκρινίσουμε ότι ο συνολικός αριθμός των ανταρτών του ΕΛΑΣ – Ν μετά από εξέταση διαφόρων ιστορικών βιβλίων αλλά και απομνημονευμάτων παλιών ανταρτών, είναι στην πραγματικότητα μεγαλύτερος από τον αριθμό 92.

Δύο πληροφορίες άγνωστες στο ευρύ κοινό

Στο σημείο αυτό θέλουμε να παραθέσουμε με συντομία δύο πληροφορίες σχετικά με τον Άρη Βελουχιώτη, που ελάχιστοι άνθρωποι γνωρίζουν.

1^η Πληροφορία (Η συμβολή του Άρη σε δύο αποδράσεις του Ζαχαριάδη)

Το 1929 ο Νίκος Ζαχαριάδης, τότε ηγετικό στέλεχος της ΟΚΝΕ και αργότερα ηγέτης του ΚΚΕ, ήταν προφυλακισμένος στις φυλακές της Παλιάς Στρατώνας, κατηγορούμενος για το φόνο του αρχειομαρξιστή – τροτσκιστή Γεωργοπαπαδάτου. Τότε, το ΚΚΕ ζήτησε από τον Άρη Βελουχιώτη να οργανώσει την απόδραση του Ζαχαριάδη. Ο Άρης κατέστρωσε ένα σχέδιο απόδρασης που είχε απόλυτη επιτυχία.

Το 1926 ο Νίκος Ζαχαριάδης ήταν κλεισμένος στις φυλακές του Γεντί Κουλέ. Χάρη στη βοήθεια του Άρη Βελουχιώτη κατάφερε να αποδράσει.

2^η Πληροφορία (Ο άγνωστος γάμος του Άρη Βελουχιώτη)

Στις 30 Δεκεμβρίου 1944, ο Άρης Βελουχιώτης, λίγους μήνες πριν τον θάνατό του, είχε παντρευτεί την Ειρήνη Λελέκου, δηλαδή την μετέπειτα διάσημη ηθοποιό Ειρήνη Παππά. Το αποδεικτικό στοιχείο για το γάμο του Άρη Βελουχιώτη με την διεθνώς καταξιωμένη ηθοποιό Ειρήνη Παππά είναι μια ληξιαρχική πράξη γάμου που βρίσκεται στην Υπάτη Φθιώτιδος.

Τη δεκαετία του 1990, μια γυναίκα με το όνομα Αικατερίνη Μακρυγιάννη (γεννημένη τον Απρίλιο του 1945) δηλώνει ότι είναι η κόρη του Άρη Βελουχιώτη και της Ειρήνης Παππά. Το ίδιο υποστηρίζουν και οι θετοί γονείς της και ο Παπα-Ανυπόμονος (μέλος του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ) και η αντάρτισσα Ντίνα Στεφανή.

Η Κατερίνα Μακρυγιάννη το 2005 άσκησε αγωγή κατά της Ειρήνης Παπά, ζητώντας να αναγνωριστεί ως κόρη της ηθοποιού και του Άρη Βελουχιώτη. Επίσης έχει ζητήσει να γίνει εξέταση DNA. Οι δύο γυναίκες βρίσκονται σε δικαστική διαμάχη. Η Σοφία Μηλά, δικηγόρος της Ειρήνης Παππά, είχε δηλώσει ότι : «το Πολυμελές Πρωτοδικείο Καρδίτσας δεν εξέδωσε απόφαση ούτε αποφάνθηκε ότι επιβάλλεται τέτοια εξέταση, ούτε παράγγειλε να γίνει εντός δύο μηνών». Το 2005 ο Κωνσταντίνος Αλεξίου, αντάρτης του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ, κατέθεσε στο Δικαστήριο, ως μάρτυρας, ότι η Ειρήνη Παππά γέννησε την Κατερίνα Μακρυγιάννη στις 21 Απριλίου 1945.