Αρνητική απόφαση της Χάγης για το Δίστομο

Βγήκε τελικά η πολυαναμενόμενη απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης (Δ.Δ.Χ.) για την δικαστική διαμάχη Γερμανίας – Ιταλίας και το θέμα του Διστόμου.

Η ιταλο-γερμανική διαφορά αφορούσε αποφάσεις ιταλικών δικαστηρίων, οι οποίες, παρά τη δικαστική ασυλία της Γερμανίας, αναγνώρισαν και επιδίκασαν αποζημιώσεις σε θύματα σοβαρών παραβιάσεων του ανθρωπιστικού δικαίου, που τελέσθηκαν την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου από τα γερμανικά ναζιστικά στρατεύματα κατοχής.

Η Γερμανία είχε προσφύγει στη Χάγη επιδιώκοντας την καταδίκη της Ιταλίας, με το επιχείρημα ότι τα ιταλικά δικαστήρια δεν σεβάστηκαν την ετεροδικία της Γερμανίας όταν έκριναν υπέρ της καταβολής αποζημιώσεων προς τους συγγενείς θυμάτων του ναζισμού στην Ευρώπη.

Η ιταλική πλευρά υποστήριξε ότι δεν μπορεί να τεκμηριωθεί ετεροδικία για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας (όπως είναι τα εγκλήματα που διέπραξαν τα ναζιστικά στρατεύματα) και ότι η ετεροδικία μπορεί να υφίσταται μόνο για την επίλυση διαφορών μεταξύ φιλικών κρατών.

Μία από τις συγκεκριμένες υποθέσεις αφορούσε την εκτέλεση, επί ιταλικού εδάφους, της απόφασης του Πρωτοδικείου Λιβαδειάς, η οποία ήταν επικυρωμένη από τον Άρειο Πάγο και είχε επιδικάσει αποζημιώσεις 28 εκατομμυρίων ευρώ στα θύματα της ναζιστικής σφαγής του Διστόμου.

Αυτό το σημείο αποτελούσε και το έναυσμα της ελληνικής παρέμβασης στη δικαστική διαμάχη μεταξύ Γερμανίας - Ιταλίας. Η Ελλάδα έκανε παρέμβαση υπέρ της Ιταλίας στην υπόθεση.

Η χώρα μας, εκπροσωπούμενη από τον καθηγητή Στέλιο Περράκη ως πληρεξούσιο, τον πρέσβη της Ελλάδος στην Ολλανδία Ιωάννη Οικονομίδη, ως αναπληρωτή πληρεξούσιο, τον καθηγητή Αντώνη Μπρεδήμα ως σύμβουλο και δικηγόρο, και τη λέκτορα Μαρία-Ντανιέλλα Μαρούδα ως σύμβουλο, παρουσίασε τις απόψεις της γύρω από το ζήτημα της δικαστικής κρατικής ασυλίας, υπό το φως των εξελίξεων του Διεθνούς Δικαίου σε συνάρτηση με το δικαίωμα των θυμάτων διεθνών εγκλημάτων για επανόρθωση, την Τετάρτη 14 Σεπτεμβρίου.

Δυστυχώς, η απόφαση του Δ.Δ.Χ. ήταν αρνητική για την ελληνική πλευρά, γεμίζοντας με πικρία τους συγγενείς των θυμάτων του μαρτυρικού Διστόμου. Ακόμα και σήμερα, παρότι έχουν περάσει 68 χρόνια από την τρομερή σφαγή που διέπραξαν οι ναζί στο συγκεκριμένο χωριό της Βοιωτίας, οι σφαγιασθέντες παραμένουν αδικαίωτοι. Και η πικρία είναι ακόμα μεγαλύτερη αν σκεφτούμε ότι οι συγγενείς των θυμάτων έδωσαν μόνοι τους έναν αξιοθαύμαστο δικαστικό αγώνα ενάντια στο γερμανικό κράτος, χωρίς να τους υποστηρίξει ούτε μια στιγμή το ελληνικό κράτος. Και όχι μόνο δεν τους υποστήριξε το ελληνικό κράτος και δεν διεκδίκησε ποτέ τις πολεμικές αποζημιώσεις που χρωστάνε οι Γερμανοί στην Ελλάδα, αλλά προσπάθησε κιόλας να τους βάλει ένα σωρό εμπόδια στο δρόμο τους. Ενδεικτικό παράδειγμα είναι η κατάπτυστη απόφαση του υπουργού Δικαιοσύνης Μιχάλη Σταθόπουλου (επί κυβέρνησης Σημίτη), ο οποίος είχε αρνηθεί να δώσει την άδεια για την εκτέλεση της απόφασης του Αρείου Πάγου που δικαίωνε τους συγγενείς των θυμάτων του Διστόμου.

Παρόλα αυτά, δεν πρέπει να επικρατήσει κλίμα απογοήτευσης. Αντιθέτως, είναι ανάγκη να διεκδικήσει έστω και τώρα το ίδιο το ελληνικό κράτος με αποφασιστικότητα τις πολεμικές αποζημιώσεις που χρωστάνε και οι Γερμανοί στη χώρα μας και ακόμα δεν μας τις έχουν δώσει.

Ο καθηγητής Στέλιος Περράκης, που εκπροσώπησε την Ελλάδα στην παρέμβασή της στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (Δ.Δ.Χ.), δήλωσε ότι το ελληνικό κράτος θα πρέπει να προχωρήσει στη διεκδίκηση των γερμανικών επανορθώσεων. Σχολιάζοντας την απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου για τις αποζημιώσεις των θυμάτων του ολοκαυτώματος του Διστόμου είπε τα εξής :

«Η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου είναι σαφώς σε μία συντηρητική γραμμή με μία εξαιρετικά στενή ερμηνεία του ισχύοντος Διεθνούς Δικαίου, ιδίως του εθιμικού Διεθνούς Δικαίου, με την έννοια ότι δεν διαπίστωσε καμία μετακίνηση πρακτικής στο θέμα της ετεροδικίας των κρατών, όταν μάλιστα τίθεται ζήτημα από την πλευρά ιδιωτών οι οποίοι με αγωγές τους επικαλούμενοι παραβιάσεις σοβαρές, ανθρωπιστικού δικαίου και δικαιωμάτων του ανθρώπου, σε διάρκεια ένοπλων συρράξεων, κατοχής κ.λπ., ζητούν επανόρθωση. Είναι ένας δρόμος που ακολουθήσαμε και στην Ελλάδα, είναι ένας δρόμος που είναι η καινούργια, αν θέλετε, αντίληψη, πέρα από την κλασσική παραδοσιακή, της διακρατικής συνεννόησης προκειμένου να υπάρξουν επανορθώσεις» και πρόσθεσε ότι η Ελληνική Δημοκρατία θα πρέπει να διεκδικήσει τις αποζημιώσεις με τυπικό τρόπο, δηλαδή «να ξαναπιάσει τη σκυτάλη από εκείνη την περίφημη ρηματική διακοίνωση του 1995, η οποία έμεινε αναπάντητη και επί πολλές δεκαετίες μετά, βέβαια αυτό είναι μία απόφαση πολιτική, δεν ανήκει σε μένα, λέω την προσωπική μου άποψη αυτή τη στιγμή, προκειμένου να διεκδικήσουμε τις επανορθώσεις για όλα τα ολοκαυτώματα που γίνανε στην Ελλάδα, καθώς επίσης, αυτοτελές ζήτημα είναι αυτό, το θέμα του αναγκαστικού δανείου του 1942 - 1943. Ξέρετε, ο αγώνας για την δικαίωση είναι μακρύς και δυστυχώς ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος δεν λέει ακόμα να κλείσει, πόσο μάλιστα όταν βγαίνουν και τέτοιες αποφάσεις».

Η δικηγόρος Κέλλυ Σταμούλη σχολίασε την ευνοϊκή για τους Γερμανούς απόφαση του Διεθνούς δικαστηρίου, τονίζοντας πως «η απόφαση της Χάγης ουσιαστικά εναποθέτει την ευθύνη της διεκδίκησης των αποζημιώσεων στο Κράτος. Μέχρι στιγμής το ελληνικό κράτος ποτέ δεν διεκδίκησε αυτά που δικαιούται από τη Γερμανία. Ελπίζουμε ότι η συντηρητική αυτή απόφαση της Χάγης θα κινητοποιήσει την ελληνική κυβέρνηση προκειμένου να δικαιωθούν και στην πράξη οι Διστομίτες αλλά και όλοι οι συγγενείς των θυμάτων ανά την Ελλάδα».

Την αρνητική για τη χώρα μας απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης αναφορικά με τις γερμανικές αποζημιώσεις, σχολίασε ο γραμματέας της Πανελλήνιας Ένωσης Θυμάτων Γερμανικής Κατοχής, δικηγόρος, Μιλτιάδης Σφουντούρης. «Η απόφαση του Δικαστηρίου είναι αρνητική σε όλα της τα σημεία. Υπάρχει ένας δικονομικός κανόνας ότι τα εγκλήματα έγιναν, τα δικαιώματα υπάρχουν, αλλά θα πρέπει να τα διεκδικήσουν κράτη. Δηλαδή διάδικοι και διεκδικητές πρέπει να είναι μόνο κράτη», ανέφερε ο Σφουντούρης στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Ο δικηγόρος επισημαίνει ότι αυτό που πρέπει να γίνει τώρα είναι να πειστούν τα κράτη και να καταθέσουν προσφυγές, ώστε να διεκδικήσουν τις αποζημιώσεις από την Γερμανία για τις θηριωδίες που έγιναν κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής.

Επιπλέον, ο Μιλτιάδης Σφουντούρης αναφέρει ότι το θετικό για την ελληνική πλευρά είναι η κίνηση των 28 βουλευτών, που υπέβαλαν αίτημα προκειμένου να συζητηθεί στην Βουλή το θέμα της διεκδίκησης (από το ίδιο το ελληνικό κράτος) των γερμανικών αποζημιώσεων.

Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που υπογράφεται από βουλευτές του ΠΑΣΟΚ, της ΝΔ, του ΣΥΡΙΖΑ και της Δημοκρατικής Αριστεράς.

Παραθέτουμε το πλήρες κείμενο της επιστολής που υπέγραψαν οι 28 βουλευτές.

"Αξιότιμοι κύριοι Πρόεδροι,

Με τη Συνδιάσκεψη της Ρώμης το 1942, οι Γερμανοί και οι Ιταλοί αυθαίρετα αποφάσισαν ότι η Ελλάδα όφειλε να δανείζει τις δύο χώρες τόσο με σκοπό τη συντήρηση των στρατευμάτων τους, όσο και με επιπλέον ποσά για άλλους σκοπούς. Με αυτόν τον τρόπο η Ελλάδα δάνεισε τις χώρες που την είχαν ουσιαστικά υποδουλώσει. Η χώρα μας από δανειζόμενος μετατράπηκε σε δανειστή την χειρότερη περίοδο της ιστορίας της.

Ενώ, όμως, η Ιταλία αποπλήρωσε το δάνειό της προς την Ελλάδα και ο Χίτλερ είχε ξεκινήσει τις διαδικασίες αποπληρωμής του αντίστοιχου γερμανικού δανείου, οι ενέργειες αυτές σταμάτησαν. Η Γερμανία σήμερα οφείλει στη χώρα μας περίπου 54 δις ευρώ (χωρίς τους τόκους) προκειμένου να αποπληρώσει το δάνειο το οποίο μας επέβαλε.

Η καταστροφή, υλική και ανθρώπινη, που προκάλεσε η Γερμανία στην Ελλάδα, ήταν απαράμιλλης σκληρότητας. Εκτός από το αναγκαστικό δάνειο, η Γερμανία χρωστάει στην Ελλάδα τόσο τις επανορθώσεις που σχετίζονται με την, κατά τη διάρκεια της κατοχής, καταστροφή της ελληνικής οικονομίας, όσο και με τις αποζημιώσεις που συνδέονται με τους αρχαιολογικούς θησαυρούς και τα πολιτιστικά αγαθά που έκλεψαν ή λεηλάτησαν οι Γερμανοί.

Το ποσό για την καταστροφή των υποδομών της ελληνικής οικονομίας που μας οφείλει η Γερμανία ανέρχεται στα 108 δις ευρώ (χωρίς τους τόκους).

Σημειωτέον δε ότι η Γερμανία έχει αποπληρώσει όλες τις χώρες τις οποίες κατέκτησε και πολέμησε, στη βάση των επανορθώσεων που όρισε η διασυμμαχική επιτροπή των Παρισίων το 1946, πλην της Ελλάδας. Η αδικία είναι προφανής.

Σήμερα αθροίζονται, το λιγότερο, 65 ψηφίσματα προς την ελληνική κυβέρνηση, από ποικίλους φορείς, με θέμα τη διεκδίκηση των γερμανικών οφειλών.

Ζητάμε να συζητηθεί το ζήτημα του γερμανικού κατοχικού δανείου, των γερμανικών επανορθώσεων και των αποζημιώσεων που αφορούν τα θύματα και τους ελληνικούς θησαυρούς.

Παρακαλούμε πολύ όπως κληθούν σύμφωνα με το άρθρο 41Α του κανονισμού της Βουλής ενώπιον των τριών συναρμόδιων Επιτροπών:

α) Ο Υπουργός Οικονομικών κ. Ε. Βενιζέλος
β) Ο Υπουργός Εξωτερικών κ. Σ. Δήμας
γ) Ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας κ. Δ. Αβραμόπουλος
δ) Ο Υπουργός Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρώπινων Δικαιωμάτων κ. Μ. Παπαϊωάννου
ε) Εκπρόσωποι των φορέων που ασχολούνται με τα εν λόγω ζητήματα"

Την επιστολή συνυπέγραψαν οι κ.κ. βουλευτές


Παναγιώτης Κουρουμπλής (ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ)
Τσίπρας Αλέξιος (Πρόεδρος Κ.Ο. ΣΥ.ΡΙΖ.Α.)
Αντωνακόπουλος Παναγιώτης (ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
Βαλυράκης Ιωσήφ (ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
Γρηγοράκος Λεωνίδας (ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
Δρίτσας Θεόδωρος (ΣΥ.ΡΙΖ.Α)
Θεοδωρίδης Ηλίας (ΠΑ.ΣΟ.Κ)
Καϊλή Ευδοξία-Εύα (ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
Καμμένος Παναγιώτης (Ανεξάρτητοι)
Καραγκούνης Κωνσταντίνος (Ν.Δ.)
Καρύδης Δημήτριος (ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
Λαφαζάνης Παναγιώτης (ΣΥ.ΡΙΖ.Α)
Μαρκόπουλος Κωνσταντίνος (Ν.Δ.)
Μουλόπουλος Βασίλειος (ΣΥ.ΡΙΖ.Α.)
Νταλάρα Άννα (ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
Οικονόμου Βασίλειος (ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ)
Παπαδημούλης Δημήτριος (ΣΥ.ΡΙΖ.Α.)
Παπαδόπουλος Αθανάσιος (ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
Παπαχρήστος Ευάγγελος (ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ)
Παπουτσής Δημήτριος (ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
Σακοράφα Σοφία (ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ)
Σκραφνάκη Μαρία (ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
Στασινός Παύλος (ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
Τζαβάρας Κωνσταντίνος (Ν.Δ.)
Τόγιας Βασίλειος (ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
Τσόνογλου-Βυλλιώτη Βασιλική (ΠΑ.ΣΟ.Κ.)
Τσούκαλης Νικόλαος (ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ)
Χαρακόπουλος Μάξιμος (Ν.Δ.)

Είναι ανάγκη, έστω και τώρα, το ίδιο το ελληνικό κράτος να διεκδικήσει αυτά που μας χρωστάει η Γερμανία. Έχουμε ιστορική μνήμη. Δεν ξεχνάμε τα δεινά που υπέστη η Ελλάδα κατά την περίοδο της κατοχής.

Τα εγκλήματα του ναζισμού κατά της ανθρωπότητας δεν παραγράφονται.

Το Σεπτέμβρη του 2011 η δίκη για το Δίστομο στη Χάγη

Το Σεπτέμβριο του 2011, θα διεξαχθεί στις αίθουσες του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης η κρίσιμη μάχη για την δικαίωση των θυμάτων της ναζιστικής θηριωδίας του Διστόμου. Οι προσπάθειες που κατέβαλαν οι συγγενείς των θυμάτων είναι πολυετείς και αξιέπαινες. Παρόλο που οι ελληνικές κυβερνήσεις δεν στάθηκαν στο πλευρό τους, προτιμώντας πάντα να έχουν καλές σχέσεις με τη Γερμανία, αυτοί πάλεψαν με συνέπεια και αποφασιστικότητα.

Τα τελευταία νέα σχετικά με τη υπόθεση του μαρτυρικού Διστόμου ήταν αρκετά ευχάριστα, καθώς το Ανώτατο Δικαστήριο της Ιταλίας επικύρωσε απόφαση του Εφετείου της Φλωρεντίας, η οποία έκανε δεκτή την προσφυγή 120 συγγενών της ναζιστικής σφαγής για καταβολή αποζημίωσης από το γερμανικό Δημόσιο.

Η ιστορική αυτή απόφαση έρχεται να συμπληρώσει προηγούμενη επίσης θετική για τους συγγενείς των θυμάτων απόφαση του ιταλικού Αρείου Πάγου, που αφορούσε όμως μόνο τη διεκδίκηση των δικαστικών εξόδων της υπόθεσης.

Και οι δύο αποφάσεις του ανώτατου ακυρωτικού δικαστηρίου της Ιταλίας είναι ιδιαίτερα σημαντικές γιατί απέρριψαν τις αιτήσεις αναίρεσης του γερμανικού Δημοσίου, με τις οποίες ζητούσε να του αναγνωριστεί το προνόμιο της ετεροδικίας για τα εγκλήματα αυτά, κάτι που θα ισοδυναμούσε με δικαστική ασυλία όλων των πράξεων βίας και θηριωδίας των ναζιστικών στρατευμάτων κατοχής στην Ελλάδα.

Ωστόσο, η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Ιταλίας δεν μπορεί να εκτελεστεί αυτή τη στιγμή. Οι δικαιωμένοι συγγενείς, πριν προχωρήσουν σε εκτέλεση της απόφασης αυτής κατά ακινήτων του γερμανικού Δημοσίου στην Ιταλία, πρέπει να περιμένουν την έκδοση και της απόφασης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου της Χάγης, στο οποίο έχει προσφύγει το γερμανικό κράτος, μετά την πρώτη αρνητική γι' αυτό απόφαση του ιταλικού Ανώτατου Δικαστηρίου. Στο Δικαστήριο της Χάγης θα παραστεί και η Ελλάδα ως μη διάδικος.

Με επίκληση της ετεροδικίας έχουν παγώσει εξάλλου στην Ελλάδα (έπειτα από σχετική απόφαση του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου) όλες οι άλλες δικαστικές προσφυγές αποζημίωσης για ανάλογες πράξεις εγκλημάτων πολέμου (π.χ. Καλάβρυτα, Κάνδανος κ.α.).

Ο Στέλιος Περράκης, καθηγητής Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, αρχιτέκτονας της ελληνικής προσφυγής, τόνισε τη σημασία της διεκδίκησης των εθνικών μας αξιώσεων έναντι «φίλων» και εταίρων, ακόμη και σε δύσκολες συγκυρίες.

Στη Χάγη θα βρεθούν αντιμέτωπες η Γερμανία και η Ιταλία, ενώ η Ελλάδα θα παρέμβει ως μη διάδικος. Ο Στέλιος Περράκης είπε μεταξύ άλλων ότι «Εφόσον η Ελλάδα δεν έχει εκτελέσει –ακόμη- την απόφαση «Δίστομο», ούτε έχει θέσει μέχρι σήμερα στη Γερμανία αυτοτελώς και τυπικά ζήτημα πολεμικών επανορθώσεων για τη συμπεριφορά των δυνάμεων κατοχής στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο (ή και το αναγκαστικό δάνειο), η παρέμβαση ήταν, για ηθικούς, νομικούς, πολιτικούς λόγους, επιβεβλημένη. » .

Δικαστική δικαίωση για το Δίστομο από το Ανώτατο Ιταλικό Δικαστήριο

Μία ακόμη σπουδαία δικαστική νίκη, κατά του γερμανικού Δημοσίου στην Ιταλία, πέτυχαν οι συγγενείς των θυμάτων της ναζιστικής θηριωδίας του Διστόμου. Ο ιταλικός Άρειος Πάγος επικύρωσε απόφαση του Εφετείου της Φλωρεντίας, η οποία έκανε δεκτή την προσφυγή 120 συγγενών της ναζιστικής σφαγής για καταβολή αποζημίωσης περίπου 30 εκατομμυρίων ευρώ, από το γερμανικό Δημόσιο.

Η ιστορική αυτή απόφαση έρχεται να συμπληρώσει προηγούμενη επίσης θετική για τους συγγενείς των θυμάτων απόφαση του ιταλικού Αρείου Πάγου, που αφορούσε όμως μόνο τη διεκδίκηση των δικαστικών εξόδων της υπόθεσης, δηλαδή ποσού 3.000 ευρώ.

Και οι δύο αποφάσεις του ανώτατου ακυρωτικού δικαστηρίου της Ιταλίας είναι ιδιαίτερα σημαντικές γιατί απέρριψαν τις αιτήσεις αναίρεσης του γερμανικού Δημοσίου, με τις οποίες ζητούσε να του αναγνωριστεί το προνόμιο της ετεροδικίας για τα εγκλήματα αυτά, κάτι που θα ισοδυναμούσε με δικαστική ασυλία όλων των πράξεων βίας και θηριωδίας των ναζιστικών στρατευμάτων κατοχής στην Ελλάδα.

Ωστόσο, η απόφαση αυτή δεν μπορεί να εκτελεστεί αυτή τη στιγμή. Οι δικαιωμένοι συγγενείς, πριν προχωρήσουν σε εκτέλεση της απόφασης αυτής κατά ακινήτων του γερμανικού Δημοσίου στην Ιταλία, πρέπει να περιμένουν την έκδοση και της απόφασης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου της Χάγης, στο οποίο έχει προσφύγει το γερμανικό κράτος, μετά την πρώτη αρνητική γι' αυτό απόφαση του ιταλικού Ανώτατου Δικαστηρίου. Στο Δικαστήριο της Χάγης έχει ασκήσει παρέμβαση και το ελληνικό Δημόσιο.

Αξίζει να αναφέρουμε ότι οι συγγενείς των θυμάτων της ναζιστικής θηριωδίας του Διστόμου, είναι οι μόνοι, έπειτα από δικαστικές πρωτοβουλίες του αείμνηστου Ι. Σταμούλη, που δικαιώθηκαν στα ελληνικά δικαστήρια (Άρειος Πάγος). Όμως δεν μπόρεσαν να εκτελέσουν αυτή την απόφαση στην Ελλάδα, καθώς ο απαράδεκτος (τότε) υπουργός Δικαιοσύνης Μιχάλης Σταθόπουλος αρνήθηκε να δώσει την άδεια για την εκτέλεση της απόφασης.

Με επίκληση της ετεροδικίας έχουν παγώσει εξάλλου στην Ελλάδα (έπειτα από σχετική απόφαση του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου) όλες οι άλλες δικαστικές προσφυγές αποζημίωσης για ανάλογες πράξεις εγκλημάτων πολέμου (π.χ. Καλάβρυτα, Κάνδανος κ.α.).

Για όσους δεν γνωρίζουν, θυμίζουμε ότι στις 10 Ιουνίου 1944 στο Δίστομο (χωριό της Βοιωτίας) πραγματοποιήθηκε μια απερίγραπτη ναζιστική κτηνωδία. Η σφαγή του Διστόμου είναι μία από τις μεγαλύτερες σφαγές αμάχων κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, με 228 νεκρούς, εκ των οποίων και 53 παιδιά.

Αυτός που θεωρείται ως βασικός υπαίτιος για τη σφαγή στο Δίστομο, είναι ο Χανς Ζάμπελ. Για τον Ζάμπελ, μέχρι και σήμερα υπάρχουν πολύ λίγες πληροφορίες. Είναι γνωστό ότι μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου συνελήφθη στη Γαλλία και κατόπιν εκδόθηκε στην Ελλάδα. Στην πορεία ζητήθηκε η μεταφορά του στην Γερμανία για τις εγχώριες έρευνες όπου και παρέμεινε. Πληροφορίες κάνουν λόγο ότι ο Ζάμπελ ζει ως και σήμερα ελεύθερος.

Παραθέσαμε με πολύ σύντομο τρόπο αυτές τις ιστορικές πληροφορίες κυρίως για να θυμίσουμε στους νεότερους πόσα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας έχει διαπράξει ο φασισμός και ο ναζισμός. Θεωρούμε απαραίτητη την ιστορική μνήμη στη σημερινή εποχή, καθώς υπάρχουν ορισμένοι νεοναζί – νεοφασίστες – ακροδεξιοί και νοσταλγοί του Χίτλερ που παραπληροφορούν τους συμπολίτες μας και αποσιωπούν σκόπιμα τα πολυάριθμα ναζιστικά εγκλήματα που διαπράχθηκαν στη χώρα μας, αλλά και αλλού, την περίοδο της κατοχής.

Θυμίζουμε ότι η καταδικαστική απόφαση του Πρωτοδικείου Λιβαδειάς κατά της Γερμανίας για τη σφαγή του Διστόμου (είχαν επιδικαστεί αποζημιώσεις ύψους 9,5 δισεκατομμυρίων δραχμών) δεν εκτελέστηκε τελικά λόγω της άρνησης του απαράδεκτου υπουργού Δικαιοσύνης του ΠΑΣΟΚ Μιχάλη Σταθόπουλου. Στη συνέχεια, ακολούθησε η απόφαση του Εφετείου της Φλωρεντίας (για το θέμα του Διστόμου) που έλεγε ότι τα ακίνητα της Γερμανίας που βρίσκονται εντός της ιταλικής επικράτειας, μπορούν να κατασχεθούν, ώστε να δοθούν τα ποσά που θα αντληθούν σε συγγενείς όσων υπέστησαν της θηριωδίες του ναζιστικού καθεστώτος.

Θα πρέπει να πούμε ότι στο πλευρό των Ελλήνων, που αγωνίζονται στα δικαστήρια για το θέμα του Διστόμου, βρίσκεται και η «Ομάδα Εργασίας για το Δίστομο» (Arbeitkeis Distomo) που αποτελείται κυρίως από Γερμανούς δικηγόρους.

Η ΑΚ Distomo έχει έδρα της το Αμβούργο και δρα εν γένει υπέρ της άμεσης καταβολής των γερμανικών αποζημιώσεων στα θύματα του ναζισμού. «Κάποιος που δεν θέλει να μιλήσει για τον πόλεμο και τα εγκλήματα πολέμου προστατεύει τους δράστες και θέτει σε κίνδυνο την ειρήνη. Αυτό ισχύει για το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και επιπρόσθετα για σήμερα» σύμφωνα με ανακοίνωση της ΑΚ Distomo.

Σημαντικές είναι και οι προσπάθειες που κάνει ο Μανώλης Γλέζος, Πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Γερμανικών Οφειλών προς την Ελλάδα, που τόνισε ότι η καταβολή των αποζημιώσεων αποτελεί οικονομικό και ηθικό χρέος της Γερμανίας προς την Ελλάδα.

Τον Ιούνιο του 2011, Γερμανοί πολίτες πραγματοποίησαν συγκέντρωση διαμαρτυρίας έξω από τη γερμανική πρεσβεία στην Αθήνα, ζητώντας από τις γερμανικές αρχές την καταβολή των αποζημιώσεων από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στην Ελλάδα.

Το ποσόν ανέρχεται, σήμερα, σε πολλά δισεκατομμύρια ευρώ. Οι συγκεντρωμένοι είχαν αναρτήσει πανό που έγραφε "Άμεση αποζημίωση όλων των Ελλήνων θυμάτων του ναζισμού", ενώ φώναζαν στα ελληνικά τη λέξη "Αποζημίωση". Ο Μάρτιν Κλίνγκε και η Γκαμπριέλε Χάινεκε, δικηγόροι της «Ομάδας Εργασίας για το Δίστομο», τόνισαν ότι η Γερμανία πρέπει να αποσύρει την προσφυγή που κατέθεσε εναντίον της Ιταλίας στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης και να καταβάλει τώρα τις αποζημιώσεις που έχουν ήδη αναγνωριστεί με δικαστική απόφαση στα θύματα του Διστόμου.

Αγώνας για να δικαιωθούν τα θύματα του ναζισμού στο Δίστομο

Ειρηνικά, σχεδόν αμίλητα, υπό το φως των αναμμένων κεριών, επιζήσαντες και απόγονοι των θυμάτων της ναζιστικής σφαγής του Διστόμου, κάτοικοι της μαρτυρικού χωριού, συγκεντρώθηκαν στις 6 Ιανουαρίου 2011, έξω από τη γερμανική πρεσβεία στην Αθήνα.

Προσπάθησαν, μ' αυτόν τον τρόπο, να διατηρήσουν ζωντανό το αίτημα για τη διεκδίκηση αποζημιώσεων από το γερμανικό κράτος. Στις 14 Ιανουαρίου 2011 εκπνέει η προθεσμία που έχει στη διάθεσή της η Ελλάδα ώστε να παραστεί στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, όπου έχει προσφύγει η Γερμανία αποσκοπώντας στη μη καταβολή.

«Δεν μπορούν οι Γερμανοί να έχουν μόνο απαιτήσεις από την Ελλάδα χωρίς να αναγνωρίζουν και τις δικές τους οφειλές προς τη χώρα μας», είπαν κάποιοι από τους συγκεντρωμένους, τονίζοντας, μεταξύ άλλων, στο ψήφισμα της συγκέντρωσης ότι «οι άνθρωποι από το Δίστομο που άναψαν σήμερα ένα κερί δεν το έκαναν για τα χρήματα της αποζημίωσης, αλλά για ν' αναγνωριστεί ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα πολέμου και για να δικαιωθούν έπειτα από 67 χρόνια οι σφαγιασθέντες».

Θυμίζουμε ότι στις 10 Ιουνίου 1944 διαπράχθηκε ένα από τα πιο φρικτά εγκλήματα του ναζισμού. Τα στρατεύματα της ναζιστικής Γερμανίας και αιματοκύλησαν το χωριό. Εισέβαλαν στο Δίστομο και εξόντωσαν τους κατοίκους με απίστευτη μανία. Αξίζει να αναφέρουμε ότι πολλά από τα θύματα της ναζιστικής θηριωδίας ήταν ηλικιωμένοι, γυναίκες και παιδιά. Όταν λίγες μέρες αργότερα, μια επιτροπή του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού επισκέφτηκε το Δίστομο, συνέταξε μια έκθεση στην οποία αναφέρονταν αποκεφαλισμοί πεντάχρονων παιδιών και ακρωτηριασμοί νεαρών γυναικών. Η σφαγή ουδέποτε αναγνωρίστηκε από τη γερμανική πλευρά, η οποία δεν έχει κάνει δεκτό το οποιοδήποτε αίτημα αποζημίωσης.

Αυτά τα αναφέρουμε γιατί θεωρούμε απαραίτητο να έχει κάθε λαός ιστορική μνήμη. Είναι καλό, ιδιαίτερα στη σημερινή εποχή που διάφοροι ακροδεξιοί – χιτλερικοί - χρυσαυγίτες πλαστογράφοι της ιστορίας αποσιωπούν τα εγκλήματα του Χίτλερ, να θυμόμαστε τα εγκλήματα του ναζισμού κατά της ανθρωπότητας και να μην παρασυρόμαστε από την προπαγάνδα παραπληροφόρησης που κάνουν διάφοροι νεοναζί.

Η ελληνική πλευρά προτίθεται κατ' αρχήν να παραστεί στη δίκη που θα γίνει στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Δικαιοσύνης, αλλά και νομικούς κύκλους, τα εγκλήματα πολέμου κατά της ανθρωπότητας δεν υπόκεινται σε παραγραφή και κατά συνέπεια η αξίωση των συγγενών των θυμάτων του Διστόμου για αποζημίωση διατηρείται ζωντανή, ανεξαρτήτως της απόφασης του Διεθνούς Δικαστηρίου. Στη συνέχιση του δικαστικού τους αγώνα συνηγορεί το γεγονός ότι έχουν δικαιωθεί με αμετάκλητες αποφάσεις, τόσο της ελληνικής όσο και της ιταλικής Δικαιοσύνης.

Η ελληνική πλευρά στην πολιτικο-οικονομική μάχη ενώπιον του Δικαστηρίου της Χάγης θα επικαλεστεί, μεταξύ άλλων, δύο αποφάσεις ελληνικών δικαστηρίων που κηρύχθηκαν εκτελεστές από τα ιταλικά δικαστήρια. Πρόκειται για την απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Λιβαδειάς (137/1999) με την οποία αναγνωρίστηκε η υποχρέωση του Γερμανικού Δημοσίου να καταβάλει αποζημίωση στα θύματα του Διστόμου για ψυχική οδύνη και την απόφαση του Αρείου Πάγου (11/2000) που την κατέστησε αμετάκλητη.

Όμως, η διαδικασία εκτέλεσης κατά ακινήτων του Γερμανικού Δημοσίου που βρίσκονται σε ιταλικό έδαφος δεν ολοκληρώθηκε, καθώς η Γερμανία και η Ιταλία συμφώνησαν το Νοέμβριο του 2008 να παραπέμψουν τη διαφορά τους στο Δικαστήριο της Χάγης. Εκεί, η γερμανική πλευρά υπέβαλε αίτηση με την οποία ζητούσε να αναγνωριστεί ότι η Ιταλία δεν σεβάστηκε το δικαίωμα της ετεροδικίας και διέταξε μέτρα κατά περιουσίας του Γερμανικού Δημοσίου.

Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Δικαιοσύνης, με την παρέμβαση στην εκκρεμή δίκη, η Ελλάδα παρέχει «διπλωματική προστασία στους Ελληνες πολίτες, τους συγγενείς των θυμάτων του Διστόμου, αλλά και άλλων μαρτυρικών χωριών που δεν μπορούν να παραστούν ατομικά στη Χάγη για να υπερασπιστούν τα νόμιμα συμφέροντά τους».

Δύο μελανά σημεία στην ιστορία των γερμανικών αποζημιώσεων : 

Η απόφαση του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου του 2002, που δέχθηκε, σε αντίθεση με την προηγούμενη ετυμηγορία του Αρείου Πάγου, ότι είναι αναρμόδια τα ελληνικά δικαστήρια να δικάσουν το Γερμανικό Δημόσιο και ότι οι αποζημιώσεις είναι θέμα διακρατικών διαπραγματεύσεων, καθώς και η απαράδεκτη απόφαση του ανεκδιήγητου πρώην υπουργού Δικαιοσύνης του ΠΑΣΟΚ Μ. Σταθόπουλου να απαγορεύσει την κατάσχεση γερμανικών ακινήτων στην Ελλάδα υπέρ της αποζημίωσης των θυμάτων του Διστόμου. Η απόφασή του βασίστηκε σε μια αναχρονιστική διάταξη της πολιτικής δικονομίας, την οποία η ελληνική κυβέρνηση μπορεί να καταργήσει, που επιτρέπει στον υπουργό Δικαιοσύνης να απαγορεύει την εκτέλεση αποφάσεων κατά αλλοδαπού Δημοσίου. Και αφού δεν μπορούσε να προχωρήσει η κατάσχεση ακινήτων της Γερμανίας στην Ελλάδα, ο αείμνηστος δικηγόρος Ι. Σταμούλης, που πρωτοστάτησε στο δικαστικό αγώνα για τη διεκδίκηση των αποζημιώσεων, κατέφυγε στη Φλωρεντία, όπου υπάρχουν γερμανικά ακίνητα, αιτούμενος την κατάσχεσή τους για την κάλυψη μέρους της αποζημίωσης που επιδίκασαν τα δικαστήρια στους κατοίκους του Διστόμου, δηλαδή των δικαστικών εξόδων.

Επέτειος από τη σφαγή στο Δίστομο

Αυτές τις μέρες ήταν η επέτειος από τη σφαγή στο Δίστομο του Νομού Βοιωτίας. Για όσους δεν γνωρίζουν, θυμίζουμε ότι στις 10 Ιουνίου 1944 στο συγκεκριμένο χωριό της Βοιωτίας πραγματοποιήθηκε μια απερίγραπτη ναζιστική κτηνωδία. Η σφαγή του Διστόμου είναι μία από τις μεγαλύτερες σφαγές αμάχων κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, με 228 νεκρούς, εκ των οποίων και 53 παιδιά.

Στις 10 Ιουνίου του 1944, ο λοχαγός των SS Φριτζ Λάουτενμπαχ, έλαβε εντολή να μετακινήσει το λόχο του από την Λειβαδιά προς την Άμφισσα μέσω Διστόμου, με σκοπό τον εντοπισμό ανταρτών του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ. Οι Γερμανοί στρατιώτες μπήκαν στο Δίστομο και εκφοβίζοντας τους κατοίκους, έμαθαν ότι υπήρχαν αντάρτες στο Στείρι. Ένας από τους λόχους κατευθύνθηκε προς τα εκεί, αλλά έπεσε σε ενέδρα των ανταρτών του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ. Οι αντάρτες του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ , μετά από δύο ώρες μάχης, υποχώρησαν μπροστά στις γερμανικές δυνάμεις. Οι απώλειες των Γερμανών ήταν περίπου 40 νεκροί ενώ των ανταρτών περίπου 15. Μετά τη μάχη, οι Γερμανοί μπήκαν στο Δίστομο και σε αντίποινα για τις απώλειές τους, ξεκίνησαν να σφάζουν όποιον βρισκόταν στο δρόμο τους. Αποκεφάλισαν τον ιερέα του χωριού και σκότωσαν μωρά και γυναίκες, αφού πρώτα τις βίασαν. Η σφαγή σταμάτησε το βράδυ, όταν οι Γερμανοί στρατιώτες αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στην Λειβαδιά, αφού προηγουμένως, όμως, έκαψαν τα σπίτια του χωριού. Οι εκτελέσεις συνεχίστηκαν και κατά την επιστροφή των Γερμανών στην βάση τους. Οι νεκροί του Δίστομου έφτασαν τους 228, εκ των οποίων 117 γυναίκες, 111 άντρες, όπου ανάμεσά τους ήταν και 53 παιδιά κάτω των 16 χρόνων. Σε αυτό το μαρτυρικό χωριό σημειώθηκε νέο ρεκόρ ναζιστικής βαρβαρότητας. Η μαρτυρία του απεσταλμένου του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, Eλβετού George Wehrly, που έφτασε στο Δίστομο μετά από λίγες μέρες, κάνει λόγο για 600 νεκρούς στην ευρύτερη περιοχή ενώ αναφέρεται ότι οι σφαγιασθέντες βρίσκονταν παντού, ακόμα και κρεμασμένοι πάνω σε δέντρα.
Πολλές δεκαετίες αργότερα, υπήρξε μια θετική εξέλιξη στο θέμα της δικαίωσης των θυμάτων της ναζιστικής κτηνωδίας. Εκτελεστή κήρυξε το Εφετείο της Φλωρεντίας την απόφαση του Πρωτοδικείου Λιβαδειάς για καταβολή αποζημίωσης 33 εκατ. ευρώ στους συγγενείς των εκτελεσθέντων. Την απόφαση του Πρωτοδικείου Λιβαδειάς είχε επικυρώσει και η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου (με μεγάλη πλειοψηφία), αποκρούοντας την αναίρεση του Γερμανικού Δημοσίου και επικυρώνοντας την υποχρέωσή του να αποζημιώσει τα θύματα της θηριωδίας. Ο δικηγόρος των θυμάτων, μετέφερε τη δικαστική διαμάχη στην Ιταλία, ζητώντας να εκτελεστεί εκεί η ελληνική απόφαση. Ο ιταλικός Άρειος Πάγος επέλυσε προ τριετίας διάφορα νομικά ζητήματα, ανοίγοντας το δρόμο για κατασχέσεις περιουσιών ξένων κρατών, παρά τις απαγορεύσεις της ιταλικής νομοθεσίας. Τον Νοέμβριο του 2008, το Εφετείο Φλωρεντίας αποφάσισε να δεχθεί την εκτέλεση της απόφασης για το Δίστομο, με ένα σκεπτικό ανάλογο με αυτό που είχε χρησιμοποιήσει για να δικαιώσει θύματα ιταλικού χωριού που είχε δοκιμάσει τη ναζιστική θηριωδία.
Αυτός που θεωρείται ως βασικός υπαίτιος για τη σφαγή στο Δίστομο, είναι ο Χανς Ζάμπελ. Για τον Ζάμπελ, μέχρι και σήμερα υπάρχουν πολύ λίγες πληροφορίες. Είναι γνωστό ότι μετά το τέλος του πολέμου συνελήφθη στη Γαλλία και κατόπιν εκδόθηκε στην Ελλάδα. Στην πορεία ζητήθηκε η μεταφορά του στην Γερμανία για τις εγχώριες έρευνες όπου και παρέμεινε. Πληροφορίες κάνουν λόγο ότι ο Ζάμπελ ζει ως και σήμερα ελεύθερος.

Παραθέσαμε τις παραπάνω πληροφορίες κυρίως για να θυμίσουμε στους νεότερους πόσα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας έχει διαπράξει ο φασισμός και ο ναζισμός. Θεωρούμε απαραίτητη την ιστορική μνήμη στη σημερινή εποχή, καθώς υπάρχουν ορισμένοι νεοναζί – νεοφασίστες και νοσταλγοί του Χίτλερ παραπληροφορούν τους συμπολίτες μας και αποσιωπούν σκόπιμα τα διάφορα ναζιστικά εγκλήματα που διαπράχθηκαν στη χώρα μας, αλλά και αλλού, την περίοδο της κατοχής.
Σε μια από τις φωτογραφίες που δημοσιεύουμε απεικονίζονται Γερμανοί στρατιώτες μπροστά από διάφορα σπίτια στο Δίστομο.